ગરીબ અને પછાત વર્ગના હિતમાં: ખેતી અને રહેઠાણના દબાણોને કાયદેસર બનાવતી નીતિ

સરકારી જમીન પરના દબાણો નિયમિત કરવા બાબતનો ઐતિહાસિક ઠરાવ  

ગુજરાત સરકાર: સરકારી જમીન દબાણ નિયમબદ્ધતા નીતિ ૧૯૮૦  

🟠 એક સબ ટાઈટલ આપો: ખેતી અને રહેઠાણ હેતુ માટેના ગરીબ અને પછાત વર્ગના દબાણોને કાયદેસર કરવા માટેની સુધારેલી માર્ગદર્શિકા  

🟣 કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું: ૩૧ માર્ચ ૧૯૭૨ પહેલાં પછાત વર્ગ અને ગરીબ ખેડૂતો દ્વારા થયેલા ખેતીલાયક અને રહેઠાણની જમીન પરના દબાણોના કિસ્સામાં કાયદાકીય રાહત અને નિયમન  

🔴 કોર્ટનું નામ: (આ કોઈ કોર્ટનો ચુકાદો નથી, પરંતુ સરકારી આદેશ છે) ગુજરાત સરકાર, મહેસૂલ વિભાગ  

🟡 હુકમ નંબર: ઠરાવ ક્રમાક : દબણ-૧૦૭૨-૨૮૭૬૫-૯  

🟤 તારીખ: ૮મી જાન્યુઆરી, ૧૯૮૦  

⚫ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ: સરકારી જમીન પર ગરીબ, અભણ, અને લાચાર બનેલા પછાત વર્ગના લોકો, આદિવાસીઓ અને હરિજનો દ્વારા અવારનવાર ખેતી કે રહેઠાણ માટે દબાણો થતા હતા. જો આ દબાણો દૂર કરવામાં આવે તો તેમને ભારે આર્થિક અને શારીરિક નુકશાન થતું હોવાથી સહાનુભૂતિપૂર્વક વિચારણા કરવાની અને દબાણ નિયમિત કરવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હતી.  

⚪ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ: વર્ષ ૧૯૫૦ થી ૧૯૭૯ સુધીના વિવિધ ઠરાવો અને પરિપત્રો દ્વારા દબાણ નિયમિત કરવા માટે અલગ-અલગ સૂચનાઓ આપવામાં આવી હતી. આ અગાઉના તમામ ઠરાવો અને પરિપત્રોનું સંકલન કરીને દબાણ નિયમિત કરી આપવા માટે નવી સુધારેલી અને સ્પષ્ટ નીતિ બનાવવાની ફરજ પડી હતી.  

🟦 ઐતિહાસિક ચુકાદો: (સરકારી નિર્ણય) જે જમીન ભવિષ્યમાં જાહેર હેતુ માટે જરૂરી હોય તે સિવાયની ખેતી કે રહેઠાણની જમીનોના દબાણો અમુક શરતોને આધીન નિયમિત કરવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. વ્યાપારીક અને ઔદ્યોગિક દબાણોને સામાન્ય રીતે મંજૂરી ન આપવાનું ઠરાવાયું.  

🟩 ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર: આ નિર્ણયથી અનુસૂચિત જાતિ, જનજાતિ અને પછાત વર્ગના દબાણદારોને કફોડી સ્થિતિમાંથી બચાવવામાં આવ્યા. તેમને ખેતી અને રહેઠાણ માટે કાયદેસર હક મળ્યો, જેનાથી ગરીબ વર્ગને સામાજિક અને આર્થિક સુરક્ષા પ્રાપ્ત થઈ.  

🟧 ચુકાદાનો નિર્ણય: ૩૧ માર્ચ ૧૯૭૨ ની સ્થિતિએ જેને ત્રણ વર્ષ કે તેથી વધુ સમય થયો હોય તેવા દબાણોને અમુક શરતો (જેમ કે ખાતેદારનું કુલ ખાતું ૮ એકરથી વધે નહિ) સાથે નિયમિત કરવાનો નિર્ણય લેવાયો. આ માટે જમીનનો આકાર અને દંડ વસૂલવાની જોગવાઈ કરાઈ.  

🟪 કાનૂની મુદ્દાઓ:

જમીન મહેસૂલ સંહિતાની કલમ-૬૧ અને જમીન મહેસૂલ નિયમોના નિયમ-૧૦૩ મુજબ બીન ખેતીના દબાણોમાં દંડ વસૂલવાની જોગવાઈ.  

જમીનની માપણીમાં અજ્ઞાનતાથી થયેલા "ટેકનીકલ દબાણો" નિયમિત કરવાના કાનૂની પાસાઓ.  

પછાત અને બિનપછાત વર્ગ પાસેથી આકારના ૬ પટથી લઈને ૬૦ પટ જેટલી કબજા હક્કની રકમ વસૂલવી.  

🟥 મહત્વના અવલોકનો:

વ્યાપારીક કે ઔદ્યોગિક હેતુઓ માટે કરેલ દબાણ સામાન્યપણે દૂર કરાવવું, સિવાય કે ભારે આર્થિક નુકસાન થતું હોય. આવા કેસો કલેક્ટરે જાતે મંજૂર ન કરતાં સરકારમાં દરખાસ્ત કરવી.  

સાર્વજનિક ઉપયોગની જમીન પરનું દબાણ કોઈપણ સંજોગોમાં નિયમિત કરવું નહીં.  

🟨 અંતિમ ચુકાદો: (સરકારી આદેશ) કલેક્ટર, નાયબ કલેક્ટર અને મામલતદારને જમીનના ક્ષેત્રફળ મુજબ દબાણ નિયમિત કરવાની સત્તાઓ સોંપવામાં આવી. અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, રાજકોટ, ભાવનગર અને જામનગર જેવા ૬ મોટા શહેરોમાં દબાણ નિયમિત કરવાની સત્તા સરકાર હસ્તક રાખવામાં આવી. ધાર્મિક હેતુના દબાણો નિયમિત કરતાં પહેલાં જિલ્લા પોલીસ વડાની મંજૂરી ફરજિયાત કરવામાં આવી.  

🟤 મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો સમજાવો:

સામાન્ય સિદ્ધાંતો: દબાણ દૂર કરવું એ પાયાનો સિદ્ધાંત છે. જાહેર હેતુ માટે જરૂરી જમીન પરનું દબાણ કોઈપણ સંજોગોમાં ચલાવી લેવાશે નહીં. પછાત કે બિનપછાત વર્ગના એવા જ દબાણો નિયમિત કરવા જ્યાં દબાણ દૂર કરવાથી તેમને ભારે નુકશાન થતું હોય.  

ખેતીની જમીનનાં દબાણો: ૩૧ માર્ચ ૧૯૭૨ ની તારીખે ૩ વર્ષ જૂના દબાણો નિયમિત કરી શકાશે. ખેડૂત પાસે દબાણવાળી જમીન સાથે કુલ જમીન ૮ એકરથી વધવી ન જોઈએ (અમુક કિસ્સામાં ૪ એકર). વણખેડાયેલી જમીન માટે પછાત વર્ગે ૬ પટ અને બિનપછાત વર્ગે ૩૦ પટ રકમ ભરવાની રહેશે. ખેડાયેલી જમીન માટે આ રકમ અનુક્રમે ૧૫ પટ અને ૬૦ પટ રહેશે.  

ટેકનીકલ દબાણો: માપણી ભૂલથી કે અજ્ઞાનતાથી થયેલા દબાણોને "ટેકનીકલ દબાણ" ગણીને હળવી શરતોથી નિયમિત કરવામાં આવશે. જેમાં કુલ ખાતું ૧૬ એકરથી વધવું ન જોઈએ.  

બિનખેતી અને રહેઠાણનાં દબાણો: પટે અપાયેલ જમીન પરના કે ખુલ્લી જમીન પરના દબાણોને બજારભાવ, ચાલુ ભાડું, દંડનીય ભાડું અને જમીન મહેસૂલ સંહિતાની કલમ ૬૧ મુજબ દંડ લઈને નિયમિત કરી શકાશે.  

⚫ દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર આપો:

પેરેગ્રાફ ૧ નો સાર: જાહેર હિતની જમીન પરના દબાણો ક્યારેય નિયમિત ન કરવા.  

પેરેગ્રાફ ૨ નો સાર: ગરીબ અને લાચાર લોકો દ્વારા કરાયેલા ખેતી/રહેઠાણના દબાણો માનવીય ધોરણે નિયમિત કરવા.  

પેરેગ્રાફ ૩ નો સાર: ખેતીની જમીનની મર્યાદા (૮ એકર) અને અલગ અલગ પટની રકમ નક્કી કરવી.  

પેરેગ્રાફ ૪ નો સાર: અજાણતા થયેલા ટેકનીકલ દબાણોમાં ખાસ રાહત આપવી.  

પેરેગ્રાફ ૫ નો સાર: બિનખેતી જમીનો માટે દંડ વસૂલવો અને સત્તાધિકારીઓનું માળખું નક્કી કરવું.  

⚪ એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી આપો:

ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા ૮ જાન્યુઆરી ૧૯૮૦ ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા આ મહત્વપૂર્ણ ઠરાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સરકારી જમીનો પર અભણ, ગરીબ અને પછાત વર્ગ દ્વારા ખેતી કે રહેઠાણ માટે કરવામાં આવેલા વર્ષો જૂના દબાણોને સહાનુભૂતિપૂર્વક નિયમિત કરવાનો હતો. આ ઠરાવમાં જમીનની મર્યાદા (૮ એકર), દંડની રકમ અને સત્તાધિકારીઓ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ ભવિષ્યના સાર્વજનિક ઉપયોગની જમીનોના દબાણો ક્યારેય નિયમિત ન કરવાનો કડક આદેશ પણ આપવામાં આવ્યો છે.