માહિતી અધિકાર અધિનિયમ (RTI) અને સીસીટીવી (CCTV) ફૂટેજની માંગણી અંગે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો ચુકાદો

RTI હેઠળ CCTV ફૂટેજ મેળવવાનો અધિકાર

​🟠 યોગ્ય શીર્ષક આપો

માહિતી અધિકાર અધિનિયમ (RTI) અને સીસીટીવી (CCTV) ફૂટેજની માંગણી અંગે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો ચુકાદો

​🟡 એક સબ ટાઈટલ આપો

RTI એક્ટની કલમ 8(1)(g) હેઠળ સંવેદનશીલ માહિતી અને નાગરિકોના અધિકારો વચ્ચેનું સંતુલન

​🟢 કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

શોભિત કશ્યપ વિ. સ્ટેટ ઓફ યુ.પી. અને અન્ય ૬ (WRITC No. 7418 of 2026)

​🔵 કોર્ટનું નામ

હાઈકોર્ટ ઓફ જ્યુડિકેચર એટ અલ્હાબાદ, લખનઉ બેંચ (High Court of Judicature at Allahabad, Lucknow Bench)

​🟣 હુકમ નંબર

WRITC No. 7418 of 2026 (2026:AHC-LKO:61770-DB)

​🟤 તારીખ.2 સપ્ટેમ્બર 2026

​⚫ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

અરજદાર શોભિત કશ્યપે રાજ્ય માહિતી આયોગના 14-05-2026 ના આદેશને રદ કરવા હાઈકોર્ટમાં રીટ પીટીશન દાખલ કરી હતી. તેમણે RTI કાયદા હેઠળ CCTV ફૂટેજ મેળવવા, સંબંધિત અધિકારીઓ પર દંડ ફટકારવા અને માનસિક હેરાનગતિ માટે વળતરની માંગ કરી હતી.

​⚪ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

અરજદારે 20-03-2025 ના રોજ RTI અરજી દ્વારા અમુક CCTV ફૂટેજ માંગ્યા હતા. રાજ્ય માહિતી આયોગે આ ફૂટેજ આપવાની ના પાડી, જેને અરજદારે હાઈકોર્ટમાં પડકારી. મુખ્ય વિવાદ એ હતો કે શું સામાન્ય નાગરિક સીધી જ RTI હેઠળ CCTV ફૂટેજ મેળવી શકે કે કેમ, કારણ કે તેમાં સંવેદનશીલ માહિતી હોઈ શકે છે.

​🟥 ઐતિહાસિક ચુકાદો (સંદર્ભ)

આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક ચુકાદા 'પરમવીર સિંહ સૈની વિરુદ્ધ બલજીત સિંહ (2021) 1 SCC 184' નો સંદર્ભ લેવામાં આવ્યો હતો, જેમાં જણાવાયું છે કે પોલીસ સ્ટેશનોમાં થતા માનવાધિકારના ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં CCTV ફૂટેજ સાચવવા અને કોર્ટ કે કમિશન દ્વારા તેને મંગાવવાની જોગવાઈ છે.

​🟧 ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

આ ચુકાદો સ્પષ્ટ કરે છે કે સુરક્ષા અને ગોપનીયતાના કારણોસર RTI એક્ટની કલમ 8(1)(g) હેઠળ CCTV ફૂટેજ સીધા જ કોઈ અરજદારને આપી શકાય નહીં. આ નિર્ણય સરકારી સંસ્થાઓની સંવેદનશીલ માહિતીના રક્ષણ માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

​🟨 ચુકાદાનો નિર્ણય

કોર્ટે નિર્ણય આપ્યો કે અરજદારે કોઈ સક્ષમ કોર્ટ કે ફોરમમાં સત્તાવાર ફરિયાદ દાખલ કરી નથી, માત્ર ફૂટેજ માંગ્યા છે, તેથી તેમને સીધા CCTV ફૂટેજ આપી શકાય નહીં.

​🟩 કાનૂની મુદ્દાઓ

• ​ભારતના બંધારણની કલમ 226 (રીટ અધિકારક્ષેત્ર).

• ​રાઈટ ટુ ઇન્ફોર્મેશન એક્ટ (RTI), 2005 ની કલમ 8(1)(g) (માહિતી આપવાથી મુક્તિ).

• ​RTI એક્ટની કલમ 20(1), 20(2) અને 19(8)(B) (દંડ અને વળતર અંગેની જોગવાઈઓ).

​🟦 મહત્વના અવલોકનો

કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે રાજ્ય માહિતી આયોગની દલીલ યોગ્ય છે કે CCTV ફૂટેજમાં સંવેદનશીલ માહિતી હોય છે. જોકે કોર્ટ અથવા આયોગને આ ફૂટેજ મંગાવવાની સત્તા છે, પરંતુ જ્યાં સુધી કોઈ ઔપચારિક ફરિયાદ નોંધાઈ ન હોય ત્યાં સુધી તે વ્યક્તિગત અરજદારને સોંપી શકાતા નથી.

​🟪 અંતિમ ચુકાદો

કોર્ટે અરજદારની સીધા ફૂટેજ મેળવવાની માંગ ફગાવી દીધી અને રીટ પીટીશનનો નિકાલ કર્યો. પરંતુ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી કે જો અરજદાર ભવિષ્યમાં યોગ્ય ફોરમમાં ફરિયાદ કરશે, તો તે ફોરમ ફૂટેજ જાળવી રાખવા અને તપાસ માટે મંગાવવાનો આદેશ આપી શકશે.

​🟫 મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો સમજાવો

• ​પેરેગ્રાફ 1 અને 2: આ પેરેગ્રાફમાં કેસની શરૂઆત થાય છે, જેમાં અરજદારે રાજ્ય માહિતી આયોગના આદેશ (14-05-2026) ને રદ કરવા અને RTI અરજી મુજબ અધૂરી માહિતી સામે યોગ્ય કાર્યવાહી કરવા, ૨૫૦૦૦ રૂપિયાનો દંડ લાદવા અને વળતર અપાવવા કોર્ટને વિનંતી કરી છે.

• ​પેરેગ્રાફ 3: સ્ટેટ ઇન્ફોર્મેશન કમિશનના વકીલે કોર્ટને જણાવ્યું કે CCTV ફૂટેજ RTI એક્ટની કલમ 8(1)(g) ના અપવાદમાં આવે છે, તેથી તે અરજદારને સીધા ન આપી શકાય, પરંતુ કોર્ટ માંગે તો રજૂ કરી શકાય છે.

• ​પેરેગ્રાફ 4 અને 5: અરજદારના વકીલે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા (પરમવીર સિંહ સૈની કેસ) ની દલીલ આપી. જેના આધારે કોર્ટે નોંધ્યું કે કાયદા મુજબ માનવાધિકારના રક્ષણ માટે કોર્ટ કે કમિશનને CCTV ફૂટેજ મંગાવવાની અને સાચવવાનો આદેશ આપવાની સત્તા છે.

• ​પેરેગ્રાફ 6, 7 અને 8: કોર્ટે અંતિમ તારણ કાઢ્યું કે અરજદારે હજુ સુધી કોઈ ઔપચારિક ફરિયાદ કરી નથી. કલમ 8(1)(g) મુજબ સીધા ફૂટેજ આપી ન શકાય. જો તેઓ યોગ્ય જગ્યાએ ફરિયાદ કરે, તો જ તે કોર્ટ ફૂટેજ મંગાવી શકે છે. આ આદેશ સાથે પીટીશનનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો.

​⬛ દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર આપો

• ​પેરેગ્રાફ 1-2 નો સાર: અરજદાર દ્વારા RTI હેઠળ માહિતી ન મળતા વળતર અને દંડની માંગ સાથે હાઈકોર્ટમાં રીટ અરજી.

• ​પેરેગ્રાફ 3 નો સાર: ફૂટેજ સંવેદનશીલ હોવાથી RTI એક્ટની કલમ 8(1)(g) હેઠળ સીધા અરજદારને ન આપવા અંગે બચાવ પક્ષની દલીલ.

• ​પેરેગ્રાફ 4-5 નો સાર: સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ અનુસાર કોર્ટને ફૂટેજ મંગાવવાનો અને સાચવવાનો અધિકાર છે તે અંગેની ચર્ચા.

• ​પેરેગ્રાફ 6-8 નો સાર: ફરિયાદ ન હોવાથી અરજદારને ફૂટેજ નકારવામાં આવ્યા. ભવિષ્યમાં ફરિયાદ થાય તો કોર્ટ ફૂટેજ મંગાવી શકશે તેવી છૂટ સાથે અરજીનો નિકાલ.

​⬜ એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી આપો

આ કેસમાં, અરજદારે RTI એક્ટ હેઠળ સીધા CCTV ફૂટેજ મેળવવા હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે અરજદારે કોઈ ગુના કે બનાવ અંગે સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી નથી અને માત્ર ફૂટેજ માંગ્યા છે. CCTV ફૂટેજમાં સંવેદનશીલ વિગતો હોય છે, તેથી RTI એક્ટની કલમ 8(1)(g) મુજબ તે માહિતી સીધી કોઈ વ્યક્તિને આપી શકાતી નથી. જોકે, કોર્ટે અરજદારને વિકલ્પ આપ્યો કે જો તેઓ ભવિષ્યમાં કોઈ સક્ષમ કોર્ટ કે ફોરમમાં સત્તાવાર ફરિયાદ દાખલ કરશે, તો તે ફોરમ તપાસના હેતુ માટે આ ફૂટેજ સાચવવા અને મંગાવવાનો આદેશ આપી શકે છે. આ સ્પષ્ટતા સાથે કોર્ટે અરજીનો નિકાલ કર્યો.