પિતાના નામે આવેલી મિલકત પર પૌત્રને જન્મસિદ્ધ અધિકાર નથી

 હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો

​🟠 યોગ્ય શીર્ષક આપો

જે. રાજેશ (સગીર) વિરુદ્ધ એમ. કુમારન (મૃત્યુ પામેલ) અને અન્ય - વારસામાં મળેલી મિલકત અને વિભાજનનો વિવાદ

​🟡 એક સબ ટાઈટલ આપો

પિતાની હયાતીમાં દાદાની સંપત્તિ પર પૌત્રના સહભાગી (Coparcenary) અધિકારનો કાનૂની અસ્વીકાર

​🟢 કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, ૧૯૫૬ ની કલમ ૮ હેઠળ વારસામાં મળેલી મિલકત પર પૌત્રના દાવાને લગતો સિવિલ અપીલ કેસ.

​🔵 કોર્ટનું નામ

ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત (ઈન ધ સુપ્રીમ કોર્ટ ઓફ ઈન્ડિયા).

​🟣 હુકમ નંબર

સિવિલ અપીલ નંબર ૭૦૨૦ ઓફ ૨૦૧૨.

​🟤 તારીખ.૦૬ નવેમ્બર, ૨૦૨૬.

​⚫ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

૧૯૯૭ માં વાદી જે. રાજેશ (સગીર હોવાથી માતા મારફતે) દ્વારા ૧૮૧૧ ચોરસ ફૂટ જમીનમાં અડધા હિસ્સાની માંગણી સાથે દાવો દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. આ મિલકત તેના દાદા સ્વ. એન. રામકૃષ્ણનની હતી, જે વારસામાં તેના પિતા (પ્રથમ પ્રતિવાદી) ને મળી હતી.

​⚪ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

દાદાની મિલકત માટે ૧૯૯૩ માં વિભાજનનો કેસ થયો હતો અને ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૪ ના સમાધાન હુકમનામા મુજબ પિતાને જમીનનો આ હિસ્સો મળ્યો હતો. પિતાએ ૧૯૯૭ માં બે વેચાણ દસ્તાવેજો થકી આ મિલકત પ્રતિવાદી નંબર ૨ અને ૩ ને વેચી દીધી હતી. પૌત્રનો દાવો હતો કે આ મિલકત સંયુક્ત કુટુંબની છે અને જન્મથી જ તેનો તેમાં હિસ્સો છે. પ્રથમ અપીલ કોર્ટે આ દાવો ફગાવી દીધો હતો, જેની સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ થઈ હતી.

​🟥 ઐતિહાસિક ચુકાદો

કોર્ટે અગાઉના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ ટાંક્યા, જેમાં 'કમિશનર ઓફ વેલ્થ ટેક્સ વિરુદ્ધ ચંદર સેન', 'ભંવર સિંહ વિરુદ્ધ પુરન' અને 'રાધા બાઈ વિરુદ્ધ રામ નારાયણ' નો સમાવેશ થાય છે.

​🟧 ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

આ ચુકાદો કાયદાકીય રીતે સ્પષ્ટ કરે છે કે કલમ ૮ હેઠળ જ્યારે કોઈ પુત્રને તેના પિતાની મિલકત વારસામાં મળે છે, ત્યારે તે સંયુક્ત કુટુંબની (HUF) મિલકત તરીકે નહીં, પરંતુ તેની વ્યક્તિગત મિલકત તરીકે મળે છે. આ નિર્ણયથી પિતાની હયાતીમાં મિલકતના વેચાણને પડકારતા પૌત્રોના દાવાઓનું નિવારણ થશે.

​🟨 ચુકાદાનો નિર્ણય

સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટનો ચુકાદો માન્ય રાખ્યો અને અપીલકર્તાની અપીલ ખર્ચ વિના ફગાવી દીધી.

​🟩 કાનૂની મુદ્દાઓ

• ​હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, ૧૯૫૬ ની કલમ ૮ હેઠળ પુરુષના મૃત્યુ બાદ વારસાની વહેંચણી.

• ​શું પિતાની હયાતીમાં પૌત્ર વર્ગ-૧ (Class I) ના વારસદાર તરીકે જન્મજાત અધિકાર ધરાવે છે?.

• ​હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર (તમિલનાડુ સુધારા) અધિનિયમ, ૧૯૮૯ ની કલમ ૨૯-એ ની કાનૂની અસર.

​🟦 મહત્વના અવલોકનો

• ​અધિનિયમની કલમ ૮ ની અનુસૂચિમાં વર્ગ-૧ ના વારસદારોમાં પુત્રનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ હયાત પુત્રના પુત્ર (પૌત્ર) નો સમાવેશ થતો નથી.

• ​એકવાર દાદાના મૃત્યુ બાદ મિલકતનું વિભાજન થઈ જાય, ત્યારબાદ તે પિતાની સંપૂર્ણ વ્યક્તિગત મિલકત બની જાય છે અને તે મિલકતમાં પૌત્રનો હિસ્સો રહેતો નથી.

​🟪 અંતિમ ચુકાદો

કોર્ટે ઠરાવ્યું કે પિતાને સમાધાન અને વિભાજનથી મળેલી મિલકત તેમની પોતાની એકમાત્ર મિલકત છે. અપીલકર્તાને જન્મથી તેમાં સહભાગી (coparcener) તરીકે કોઈ હક મળતો નથી અને તેથી અપીલ રદ કરવામાં આવે છે.

​🟫 મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો સમજાવો

• ​પેરેગ્રાફ ૧-૪: મૂળ દાવો ૧૯૯૭ માં દાખલ થયો હતો જેમાં અપીલકર્તાએ દાદાની મિલકતમાં અડધો હિસ્સો માંગ્યો હતો. ૧૯૯૪ ના સમાધાન મુજબ પિતાને આ મિલકત મળી હતી, જે પિતાએ ૧૯૯૭ માં અન્યોને વેચી દીધી હતી.

• ​પેરેગ્રાફ ૫-૧૩: પ્રથમ અપીલ કોર્ટે નોંધ્યું કે અપીલકર્તાનો જન્મ ૧૯૯૪ માં થયો હતો. કલમ ૮ મુજબ પિતા પાસે આવેલી મિલકત પર પૌત્રનો જન્મથી કોઈ અધિકાર રહેતો નથી, કારણ કે પિતા સંપૂર્ણ માલિક બની ગયા છે.

• ​પેરેગ્રાફ ૧૪-૨૧: અપીલકર્તાની દલીલ હતી કે તમિલનાડુ સુધારા કાયદાની કલમ ૨૯-એ મુજબ મિલકતનું સ્વરૂપ કોપાર્સનરી જ રહે છે અને તેને જન્મથી હિસ્સો મળવો જોઈએ.

• ​પેરેગ્રાફ ૨૨-૩૩: કોર્ટે પ્રતિવાદીની દલીલો અને અગાઉના ચુકાદાઓને આધારે સ્પષ્ટ કર્યું કે કલમ ૮ હેઠળ વારસામાં મળતી મિલકત વ્યક્તિગત ક્ષમતામાં મળે છે. વર્ગ-૧ ના વારસદારોમાં પૌત્રને બાકાત રાખવામાં આવ્યો છે.

• ​પેરેગ્રાફ ૩૪-૪૨: અંતમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું કે દાદાના મૃત્યુ બાદ વારસદારો વચ્ચે વહેંચાયેલી મિલકત પર પિતાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. તેથી અપીલકર્તા પૌત્રનો દાવો ગેરવાજબી છે અને અપીલ કાઢી નાખવામાં આવે છે.

​🖤 દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર આપો

• ​પ્રારંભિક સાર: કેસની શરૂઆત ૧૯૯૭ માં મિલકતના વિભાજનના દાવા સાથે થઈ હતી, જે મિલકત પિતાએ વેચી દીધી હતી.

• ​કાનૂની દલીલોનો સાર: વાદીએ તમિલનાડુ કાયદા હેઠળ જન્મજાત અધિકારનો દાવો કર્યો, જ્યારે બચાવ પક્ષે કલમ ૮ હેઠળ પિતાના સંપૂર્ણ માલિકી હક પર ભાર મૂક્યો.

• ​ન્યાયિક પૃથ્થકરણનો સાર: અદાલતે અગાઉના કાયદાકીય દૃષ્ટાંતો દ્વારા સ્થાપિત કર્યું કે કલમ ૮ ના નિયમો મુજબ, પૌત્રનો દાદાની મિલકતમાં પિતાની હયાતી દરમિયાન કોઈ સીધો હક નથી.

• ​અંતિમ સાર: અપીલકર્તાનો દાવો રદ કરવામાં આવ્યો અને પિતા દ્વારા કરાયેલું વેચાણ યોગ્ય ઠેરવવામાં આવ્યું.

​🤍 એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી આપો

આ કાનૂની વિવાદનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે શું કોઈ પૌત્ર તેના પિતાની હયાતીમાં દાદાની સંપત્તિ પર પોતાનો જન્મજાત હિસ્સો માંગી શકે કે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, ૧૯૫૬ ની કલમ ૮ ના આધારે એવું ઠરાવ્યું છે કે જ્યારે દાદાની મિલકત વારસાના નિયમો મુજબ પિતાના ભાગમાં આવે છે, ત્યારે તે પિતાની સંપૂર્ણ વ્યક્તિગત મિલકત બની જાય છે અને તે સંયુક્ત કુટુંબની મિલકત રહેતી નથી. આથી, પૌત્ર તે મિલકતમાં જન્મથી કોઈ અધિકાર ધરાવતો નથી અને પિતા દ્વારા કરવામાં આવેલા વેચાણને અટકાવી શકતો નથી.