એક જ સમાજના પક્ષકારો વચ્ચે અત્યાચાર નિવારણ કાયદો (SC/ST Act) લાગુ પડાશે નહીં: મદ્રાસ હાઈકોર્ટ

એક જ જાતિના વ્યક્તિઓ વચ્ચે SC/ST એક્ટ હેઠળ ગુનો બનતો નથી: મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો  

જ્યારે ફરિયાદી અને આરોપી બંને અનુસૂચિત જાતિ (SC) ના હોય ત્યારે SC/ST (Atrocities) Act ની કલમો લાગુ પડી શકે નહીં  

કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું: એસ. કૃષ્ણરાજ વિરુદ્ધ આર. રઘુપતિ (ક્રિમિનલ રિવિઝન કેસ નં. 1618/2026)  

કોર્ટનું નામ: મદ્રાસ હાઈકોર્ટ (In the High Court of Judicature at Madras)  

હુકમ નંબર: Crl. RC No. 1618 of 2026  

તારીખ: 05 ઓગસ્ટ, 2026  

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

ફરિયાદી (એસ. કૃષ્ણરાજ) અને સામોવાળો/આરોપી (આર. રઘુપતિ) બંને પોદાનુર સ્થિત સાઉધર્ન રેલવેના વર્કશોપમાં કામ કરે છે. ફરિયાદી મુજબ, 12 જુલાઈ 2025ના રોજ આરોપીએ તેમની જાતિ વિષયક અપશબ્દો કહીને જાહેરમાં અપમાન કર્યું હતું અને શારીરિક હુમલો કરી ઈજાઓ પહોંચાડી હતી. આ અંગે ફરિયાદીએ પોલીસમાં અને ત્યારબાદ ટ્રાયલ કોર્ટમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. ટ્રાયલ કોર્ટે SC/ST એક્ટ હેઠળની કલમો દૂર કરી હતી કારણ કે આરોપી પોતે પણ SC સમુદાયનો હતો, પરંતુ BNS હેઠળ નવી ફરિયાદ કરવાની છૂટ આપી હતી. ટ્રાયલ કોર્ટના આ આદેશ સામે રિવિઝન પિટિશન દાખલ કરવામાં આવી હતી.  

ઐતિહાસિક ચુકાદાઓનો સંદર્ભ

મદ્રાસ હાઈકોર્ટે પોતાના આદેશમાં સર્વોચ્ચ અદાલત અને અન્ય વડી અદાલતોના મહત્વના ચુકાદા ટાંક્યા:  

હિતેશ વર્મા વિ. ઉત્તરાખંડ રાજ્ય (2020): સુપ્રસિદ્ધ ચુકાદો કે જેમાં સ્પષ્ટ કરાયું હતું કે માત્ર જાતિવાચક શબ્દ બોલવાથી ગુનો નથી બનતો, પરંતુ તે અપમાન કરવાના હેતુથી અને ‘જાહેર જનતાની નજર સામે’ (Public View) થયેલ હોવું જોઈએ.  

રમેશચંદ્ર વૈશ્ય વિ. ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય (2023): જો કોઈ જાહેર વ્યક્તિની ગેરહાજરીમાં કે માત્ર સગા-સંબંધિઓ વચ્ચે વાત થઈ હોય, તો તે જાહેર સ્થાન કે જાહેર નજર સમક્ષ થયેલું ગણી શકાય નહીં.  

SC/ST એક્ટ હેઠળ ગુનો બનવા માટે આરોપી બિન-SC/ST હોવો અનિવાર્ય: મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો

કાનૂની મુદ્દાઓ

શું SC/ST (Prevention of Atrocities) Act ની કલમ 3(1)(r) અને 3(1)(s) એવા વ્યક્તિ સામે લાગુ કરી શકાય જે પોતે પણ અનુસૂચિત જાતિ અથવા અનુસૂચિત જનજાતિનો સભ્ય હોય?  

શું કથિત અપશબ્દો "જાહેર જનતાની નજર સમક્ષ" (in a place within public view) કહેવામાં આવ્યા હતા?  

મહત્વના અવલોકનો

ગેર-SC/ST વ્યક્તિ હોવી જરૂરી: SC/ST એક્ટ હેઠળ ગુનો બનવા માટેનો પ્રાથમિક નિયમ એ છે કે ગુનો કરનાર વ્યક્તિ ગેર-SC/ST (બિન-અનુસૂચિત જાતિ કે જનજાતિ) નો હોવો જોઈએ.  

બંને પક્ષો એક જ સમુદાયના: રજૂ થયેલા જાતિ પ્રમાણપત્ર મુજબ આરોપી (આર. રઘુપતિ) હિન્દુ આદિ દ્રવિડ જ્ઞાતિનો છે, જે SC સમુદાય હેઠળ આવે છે.  

જાહેર દૃશ્યનો અભાવ: ફરિયાદી સિવાય કોઈ સ્વતંત્ર સાક્ષી રજૂ કરવામાં આવ્યો નહોતો જે સાબિત કરી શકે કે બનાવ જાહેર સ્થળે લોકોની નજર સામે બન્યો હતો.  

નિર્ણય અને અંતિમ ચુકાદો

મદ્રાસ હાઈકોર્ટે (જસ્ટિસ શમીમ અહેમદ) ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્ણયને યોગ્ય ઠેરવ્યો. અદાલતે આદેશ આપ્યો કે આરોપી પોતે SC સમુદાયનો હોવાથી તેની સામે SC/ST એક્ટ હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે નહીં. આથી ક્રિમિનલ રિવિઝન પિટિશનને રદ (Dismiss) કરવામાં આવી. જોકે, સામાન્ય શારીરિક ઈજાઓ અંગે (BNS હેઠળ) ફરિયાદી નવી કાનૂની કાર્યવાહી કરવા માટે મુક્ત છે.  

ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

આ ચુકાદો સ્પષ્ટ કરે છે કે કાનૂની જોગવાઈઓનો દુરુપયોગ રોકવા માટે મૂળ કાયદાકીય શરતોનું પાલન થવું જરૂરી છે. SC/ST એક્ટનો મુખ્ય હેતુ ઉચ્ચ જ્ઞાતિઓ દ્વારા થતા અત્યાચારો સામે રક્ષણ આપવાનો છે, પરંતુ એક જ સમુદાયના લોકો વચ્ચેના અંગત વિવાદોમાં આ કાયદો લાગુ કરી શકાતો નથી.  

મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી વિગતો

૧. પક્ષકારોની ઓળખ અને વિવાદની શરૂઆત

વિગત: ફરિયાદી અને આરોપી બંને સરકારી કર્મચારીઓ છે અને દક્ષિણ રેલવેના પોદાનુર સ્થિત વર્કશોપમાં કામ કરે છે. 12 જુલાઈ 2025ના રોજ અરસપરસ થયેલી બોલાચાલીમાં આરોપીએ ફરિયાદીને જાતિસૂચક ગાળો આપી અને મારપીટ કરી હોવાનો આક્ષેપ છે.  

ટૂંકમાં સાર: સહ-કર્મચારીઓ વચ્ચે જાતિગત અપમાન અને શારીરિક હુમલાના આક્ષેપ સાથે વિવાદ શરૂ થયો.  

૨. જાતિ સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈ

વિગત: કાયદા અનુસાર SC/ST એક્ટની કલમ 3(1) હેઠળ ગુનો ત્યારે જ બને જ્યારે ગુનો કરનાર વ્યક્તિ પોતે અનુસૂચિત જાતિ કે જનજાતિનો સભ્ય ન હોય.  

ટૂંકમાં સાર: SC/ST એક્ટ હેઠળ કેસ ચલાવવા માટે આરોપીનું બિન-SC/ST હોવું કાનૂની રીતે ફરજિયાત છે.  

૩. આધાર-પુરાવા અને કોર્ટનું તારણ

વિગત: રજૂ થયેલા રેકોર્ડ અને સત્તાવાર જાતિ પ્રમાણપત્ર મુજબ આરોપી પોતે પણ SC સમુદાયથી આવે છે. આ ઉપરાંત ઘટના સમયે અન્ય કોઈ સ્વતંત્ર સાક્ષી કે જાહેર જનતા હાજર હોવાનું સાબિત થયું નથી.  

ટૂંકમાં સાર: આરોપી પોતે SC હોવાથી અને જાહેર નજર સમક્ષ બનાવ સાબિત ન થતાં એટ્રોસિટીની કલમો રદ થઈ.  

એક પેરેગ્રાફમાં સમજૂતી

આ કેસમાં મદ્રાસ હાઈકોર્ટે કાયદાનો એક અગત્યનો સિદ્ધાંત સ્પષ્ટ કર્યો છે કે SC/ST (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ હેઠળ કાર્યવાહી કરવા માટે આરોપી વ્યક્તિ અનુસૂચિત જાતિ અથવા અનુસૂચિત જનજાતિ બહારનો (બિન-SC/ST) હોવો અનિવાર્ય છે. જ્યારે ફરિયાદી અને આરોપી બંને એક જ (SC) સમુદાયના હોય, ત્યારે કૌટુંબિક કે અંગત ઝઘડામાં આ કાયદા હેઠળ કેસ દાખલ થઈ શકે નહીં. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે સામાન્ય ઈજા કે હુમલા માટે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે, પરંતુ અત્યાચાર નિવારણ કાયદાનો ઉપયોગ કરી શકાય નહીં.