રૂ. ૫.૨૫ કરોડના રજિસ્ટર્ડ વેચાણ કરારની વિશિષ્ટ અમલવારી (Specific Performance) અંગે અલાહાબાદ હાઈકોર્ટનો સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો

મીમાંસા નાંગિયા અને અન્ય વિરૂદ્ધ શિવાની હોસ્પિટલ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ

૨. યોગ્ય શીર્ષક

મિલકતના વેચાણ કરારના વિશિષ્ટ અમલવારી (Specific Performance) અંગે અલાહાબાદ હાઈકોર્ટનો પ્રથમ અપીલ ચુકાદો

૩. એક સબ ટાઈટલ

રૂ. ૫.૨૫ કરોડના વેચાણ કરાર અને સિવિલ જજ (સીનિયર ડિવિઝન)/FTC ના હુકમ સામે રજૂ થયેલી પ્રથમ અપીલનું કાનૂની વિશ્લેષણ

૪. કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

અલાહાબાદ હાઈકોર્ટ દ્વારા કાનૂની પ્રક્રિયા સંહિતા (CPC) ની કલમ ૯૬ હેઠળ દાખલ કરાયેલી પ્રથમ અપીલ નોંધીને, કાનપુર નાગરની ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા સ્વીકારાયેલા વેચાણ કરારના વિશિષ્ટ અમલવારીના હુકમ સામે અપીલકર્તાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી રજૂઆત.

૫. કોર્ટનું નામ

અલાહાબાદ હાઈકોર્ટ (High Court of Judicature at Allahabad) - કોર્ટ નં. ૫૩

૬. હુકમ / કેસ નંબર

કેસ નંબર: પ્રથમ અપીલ નંબર - ૪૮૫ / ૨૦૨૫ (FIRST APPEAL No. - 485 of 2025)

ટ્રાયલ કોર્ટ કેસ નંબર: O.S. No. 50 of 2017 (Civil Judge Senior Division / FTC, Kanpur Nagar)

ન્યુટ્રલ સાઇટેશન નંબર: 2026:AHC:103559

૭. તારીખ

ચુકાદો અનામત રાખ્યાની તારીખ: ૨૮ માર્ચ, ૨૦૨૬ (28.03.2026)

ચુકાદો આપ્યાની/જાહેર કર્યાની તારીખ: ૦૬ મે, ૨૦૨૬ (06.05.2026)

૮. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

વિવાદિત મિલકતપ્લોટ નંબર A-10, બ્લોક C, સર્વોદય નગર, કાકાદેવ, કાનપુર નગર ખાતે આવેલી છે, જેનું ક્ષેત્રફળ ૧,૩૫૨ ચોરસ વાર (૧૧૩૦.૪૧ ચોરસ મીટર) છે. આ મિલકતના મૂળ માલિક સ્વ. ધરમ પ્રકાશ નાંગિયા હતા.

૯. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

મુખ્ય પક્ષકારો:

અપીલકર્તા (પ્રતિવાદીઓ): મીમાંસા નાંગિયા, શૈલજા નાંગિયા @ શાલુ, અને શ્રીમતી શિવાની @ શિબ્બુ બેગમ શાહનાઝ ફૈઝલ (ધરમ પ્રકાશ નાંગિયાના વારસદારો).

સામેવાળા/વાદી: શિવાની હોસ્પિટલ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ.

ઇતિહાસ:

તારીખ ૨૨.૧૦.૨૦૧૨ ના રોજ ધરમ પ્રકાશ નાંગિયાએ સ્વેચ્છાએ વાદી શિવાની હોસ્પિટલ લિમિટેડની તરફેણમાં વિવાદિત મિલકત વેચવાનો કરાર (Agreement to Sell) કર્યો હતો.

આ કરાર તારીખ ૦૭.૧૧.૨૦૧૨ ના રોજ સબ-રજિસ્ટ્રાર કચેરી (ઝોન-૪, કાનપુર નગર) ખાતે નોંધાયો હતો (બુક નં. ૧, ઝીલ્ડ નં. ૭૦૯૫, પૃષ્ઠ ૧-૮૪, સિરિયલ નં. ૮૫૫૭).

મિલકતની કુલ કિંમત રૂ. ૫.૨૫ કરોડ નક્કી કરવામાં આવી હતી. કરાર વખતે રૂ. ૨ કરોડ અંશતઃ ચૂકવણી (Part Consideration) તરીકે આપવામાં આવ્યા હતા.

શરત મુજબ, માલિકે મિલકતને 'ફ્રી હોલ્ડ' કરાવવાની હતી અને ત્યારબાદ આખરી વેચાણ દસ્તાવેજ (Sale Deed) કરી આપવાનો હતો.

૧૦. ઐતિહાસિક ચુકાદો

સિવિલ જજ (સીનિયર ડિવિઝન)/FTC, કાનપુર નગર દ્વારા તારીખ ૨૧.૦૩.૨૦૨૫ ના રોજ મૂળ દાવો (O.S. No. 50 of 2017) વાદી શિવાની હોસ્પિટલ લિમિટેડની તરફેણમાં મંજૂર (Decreed) કરવામાં આવ્યો હતો. હાઈકોર્ટે કલમ ૯૬ CPC હેઠળ આ અપીલને વિચારણા હેઠળ લીધી છે.

૧૧. ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

નોંધાયેલા વેચાણ કરાર (Registered Agreement to Sell), અંશતઃ ચૂકવાયેલી રકમ (Part Consideration), અને મિલકતને ફ્રી-હોલ્ડ કરાવવાની શરતોનું પાલન ન થવાના કિસ્સામાં વિશિષ્ટ અમલવારી (Specific Performance) ના કાયદાકીય ધોરણો નક્કી કરવા માટે આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ છે.

૧૨. ચુકાદાનો નિર્ણય

હાઈકોર્ટના માનનીય ન્યાયમૂર્તિ સંદીપ જૈન (Hon'ble Sandeep Jain, J.) દ્વારા અપીલકર્તાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી પ્રથમ અપીલ પર કાયદાકીય પાસાં ચકાસીને ચુકાદો આપવામાં આવ્યો છે.

૧૩. જે તે કોર્ટનો ફોટોગ્રાફ / સાંકેતિક ચિત્ર

૧૪. કાનૂની મુદ્દાઓ

કાનૂની પ્રક્રિયા સંહિતા (CPC) ની કલમ ૯૬ હેઠળ પ્રથમ અપીલની ગ્રાહ્યતા.

વિશિષ્ટ રાહત અધિનિયમ (Specific Relief Act) હેઠળ નોંધાયેલા વેચાણ કરારની વિશિષ્ટ અમલવારી (Specific Performance) મંજૂર કરવા યોગ્ય છે કે નહીં.

મિલકતને ફ્રી-હોલ્ડ કરાવવાની કરાર આધારિત જવાબદારી અને દસ્તાવેજ પૂર્ણ કરવાની કાનૂની પ્રક્રિયા.

૧૫. મહત્વના અવલોકનો

કરાર સ્વેચ્છાએ અને મુક્ત સંમતિથી કરવામાં આવ્યો હતો.

કરાર સબ-રજિસ્ટ્રાર કચેરીમાં યોગ્ય રીતે નોંધાયેલો હતો.

નક્કી થયેલી રૂ. ૫.૨૫ કરોડની રકમમાંથી રૂ. ૨ કરોડ રજિસ્ટર્ડ કરાર સમયે ચૂકવાયા હતા.

૧૬. અંતિમ ચુકાદો

હાઈકોર્ટે બંને પક્ષોની રજૂઆતો અને સિવિલ જજ (સીનિયર ડિવિઝન) કાનપુર નગરના તા. ૨૧.૦૩.૨૦૨૫ ના હુકમને ધ્યાને રાખી અપીલ પર કાયદાકીય નિર્ણય જાહેર કર્યો છે.

૧૭. મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો

પેરેગ્રાફ ૧: અપીલકર્તાઓ (પ્રતિવાદીઓ) દ્વારા કાનૂની પ્રક્રિયા સંહિતા (CPC) ની કલમ ૯૬ હેઠળ હાઈકોર્ટમાં પ્રથમ અપીલ દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અપીલ સિવિલ જજ (સીનિયર ડિવિઝન)/FTC, કાનપુર નગર દ્વારા ઓરિજિનલ સૂટ (O.S. No. 50 of 2017) માં તારીખ ૨૧.૦૩.૨૦૨૫ ના રોજ આપેલા ચુકાદા અને ડિગ્રી સામે કરવામાં આવી છે. ટ્રાયલ કોર્ટે વાદીના પક્ષમાં તારીખ ૨૨.૧૦.૨૦૧૨ ના રજિસ્ટર્ડ વેચાણ કરારની વિશિષ્ટ અમલવારીનો દાવો મંજૂર કર્યો હતો.

પેરેગ્રાફ ૨: દ્વારા રજૂ કરાયેલ પ્લેઇન્ટ કેસ મુજબ, વાદી શિવાની હોસ્પિટલ પ્રાઇવેટ લિમિટેડે પ્રતિવાદી ૧ મીમાંસા નાંગિયા, પ્રતિવાદી ૨ શૈલજા નાંગિયા અને પ્રતિવાદી ૩ શ્રીમતી શિવાની સામે દાવો દાખલ કર્યો હતો. વિવાદિત મિલકતપ્લોટ નં. A-10, બ્લોક C, સર્વોદય નગર, કાકાદેવ, કાનપુર નગર છે, જેનું ક્ષેત્રફળ ૧,૩૫૨ ચોરસ વાર (૧૧૩૦.૪૧ ચોરસ મીટર) છે. આ મિલકતના મૂળ માલિક તેમના પિતા સ્વ. ધરમ પ્રકાશ નાંગિયા હતા.

પેરેગ્રાફ ૩: કરારની વિગતો અનુસાર, ધરમ પ્રકાશ નાંગિયાએ પૈસાની જરૂરિયાત હોવાથી સ્વેચ્છાએ ૨૨.૧૦.૨૦૧૨ ના રોજ વેચાણ કરાર કર્યો હતો, જે ૦૭.૧૧.૨૦૧૨ ના રોજ નોંધાયો હતો. મિલકતની કુલ કિંમત રૂ. ૫.૨૫ કરોડ નક્કી થઈ હતી, જેમાં કરાર સમયે રૂ. ૨ કરોડ ચૂકવવામાં આવ્યા હતા. શરત મુજબ મિલકત ફ્રી-હોલ્ડ થયા બાદ આખરી દસ્તાવેજ કરવાનો હતો.

૧૮. દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર

પેરેગ્રાફ ૧ નો સાર: સિવિલ કોર્ટ કાનપુરના ચુકાદા સામે અપીલકર્તાઓએ હાઈકોર્ટમાં પ્રથમ અપીલ દાખલ કરી છે.

પેરેગ્રાફ ૨ નો સાર: દાવો કાનપુર સ્થિત ૧,૩૫૨ ચોરસ વારના જમીન પ્લોટની માલિકી અને વિવાદ અંગેનો છે.

પેરેગ્રાફ ૩ નો સાર: રૂ. ૫.૨૫ કરોડના કરાર અને રૂ. ૨ કરોડની અંશતઃ ચૂકવણી સાથે નોંધાયેલ વેચાણ કરાર પૂર્ણ કરવાનો કેસ છે.

૧૯. એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી

આ સમગ્ર કેસ કાનપુર નાગર ખાતે આવેલી ૧,૩૫૨ ચોરસ વાર જમીનના વેચાણ અંગે થયેલા રૂ. ૫.૨૫ કરોડના રજિસ્ટર્ડ એગ્રીમેન્ટ ટુ સેલની વિશિષ્ટ અમલવારી (Specific Performance) નો છે. મૂળ જમીન માલિકે વાદી શિવાની હોસ્પિટલ લિમિટેડ પાસેથી રૂ. ૨ કરોડ એડવાન્સ મેળવીને કરાર કર્યો હતો. ટ્રાયલ કોર્ટે હોસ્પિટલની તરફેણમાં દાવો મંજૂર કરતા, મૂળ માલિકના વારસદારોએ હાઈકોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી છે, જેના પર ન્યાયમૂર્તિ સંદીપ જૈન દ્વારા ચુકાદો આપવામાં આવ્યો છે.