રાજ્યમાં ખેડૂત ખાતેદાર ધરાવતી વ્યક્તિને ગુજરાતમાં બિન-ખેડૂત ગણી શકાય નહીં ?

અન્ય રાજ્યના ખેડૂત દરજ્જાની માન્યતા અને સમયમર્યાદા બહારની સ્યુમોટો કાર્યવાહી રદ કરવા બાબતનો સીમાચિહ્નરૂપ હુકમ 

ગુજરાત મહેસૂલ પંચ, અમદાવાદ (અધ્યક્ષશ્રી એ. આઈ. રાવલ)

​હુકમ નંબર

• ​રીવીઝન અરજી નં. REVISION-ST-58-2026

• ​તારીખ. ​૦૫/૦૭/૨૦૨૬

• ​કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
  • ​અરજદારો દ્વારા તા.૧૭/૦૬/૧૯૮૨ના રોજ પલસાણાના માખીંગા ગામની બ્લોક નં.૧૫૨ વાળી જમીન વેચાણ દસ્તાવેજથી ખરીદવામાં આવી હતી, જેની રેવન્યુ નોંધ તા.૧૬/૧૨/૧૯૮૨ના રોજ પ્રમાણિત થઈ હતી. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૪માં કલેક્ટરશ્રી દ્વારા સ્યુમોટો રીવીઝન હાથ ધરી ગણોતધારાની કલમ-૮૪(સી) મુજબ કાર્યવાહી કરવા આદેશ અપાયો હતો.

• ​કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ
  • ​નીચલી કોર્ટોએ (મામલતદાર અને નાયબ કલેક્ટર) અરજદારો ગુજરાત રાજ્યના જન્મજાત ખાતેદાર ખેડૂત ન હોવાનું જણાવી જમીન સરકાર હસ્તક કરવાનો હુકમ કર્યો હતો. આ હુકમ વિરુદ્ધ અરજદારે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં સ્પેશિયલ સિવિલ અરજી કરી હતી, જ્યાંથી યોગ્ય ફોરમમાં રીવીઝન દાખલ કરવા આદેશ થતાં આ પંચ સમક્ષ રીવીઝન અરજી દાખલ થઈ હતી.

• ​ઐતિહાસિક ચુકાદો
  • ​ગુજરાત હાઈકોર્ટના ફુલ બેંચના ચુકાદાઓ (જેમ કે પ્રીતિસિંગ મુકંદસિંગ શિખ અને અન્ય કેસો) મુજબ અન્ય રાજ્યના માન્ય ખેડૂતને ગુજરાતમાં ખેડૂત ગણવા અંગેની સ્પષ્ટતા અને કાયદાકીય સ્થિતિને માન્ય રાખવામાં આવી.

• ​ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર
  • ​આ ચુકાદાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે અન્ય રાજ્યમાં ખેડૂત ખાતેદાર ધરાવતી વ્યક્તિને ગુજરાતમાં બિન-ખેડૂત ગણી શકાય નહીં, અને કલેક્ટર દ્વારા કાયદાકીય મર્યાદા (એક વર્ષ) વટાવ્યા બાદ મોડા સ્યુમોટો પગલાં લઈ શકાય નહીં.

• ​ચુકાદાનો નિર્ણય
  • ​અરજદારની રીવીઝન અરજી મંજૂર કરવામાં આવી અને નાયબ કલેક્ટર તથા મામલતદારશ્રીના હુકમો રદ કરવામાં આવ્યા.

• ​કાનૂની મુદ્દાઓ
  • ​ગણોતધારાની કલમ-૬૩, ૮૪(સી) અને ૭૬(એ) હેઠળ સમયમર્યાદા તેમજ અન્ય રાજ્યના ખેડૂતની વ્યાખ્યા અને કાયદેસરતા.

• ​મહત્વના અવલોકનો
  • ​કલેક્ટરશ્રી દ્વારા ૧૧ થી ૧૨ વર્ષના લાંબા ગાળે સ્યુમોટો રીવીઝન હાથ ધરવું ગેરકાયદેસર છે, તેમજ ગુજરાત બહારના ખેડૂત હોવાના આધારે જમીન જપ્ત કરવાનો હુકમ ટકી શકે નહીં.

• ​અંતિમ ચુકાદો
  • ​અરજદારની રીવીઝન અરજી મંજૂર કરવામાં આવી તથા અગાઉના તમામ વિરોધાભાસી હુકમો રદ કરાયા.

​મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો અને સારાંશ:

1. ​⚖️ પ્રસ્તાવના અને કેસનો પરિચય
   • ​વિગત: અરજદાર આયેશાબેન મહમદભાઈ તથા અન્ય દ્વારા પલસાણા તાલુકાના માખીંગા ગામની જમીન રજીસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજથી ખરીદવામાં આવી હતી. આ જમીનના વેચાણ અંગેની રેવન્યુ નોંધ વર્ષ ૧૯૮૨માં પ્રમાણિત કરવામાં આવી હતી. લાંબા સમય બાદ સ્યુમોટો રીવીઝન હેઠળ આ નોંધો રદ કરી ગણોતધારાની કલમ-૮૪(સી) હેઠળ કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી.
   • ​ટૂંકમાં સાર: ૧૯૮૨ના વેચાણ વ્યવહાર સામે વર્ષો બાદ શરૂ કરાયેલી કાર્યવાહી સામેની આ રીવીઝન અરજી છે.

1. ​🏛️ નીચલી અદાલતોના હુકમો અને હાઈકોર્ટના નિર્દેશો
   • ​વિગત: મામલતદાર અને નાયબ કલેક્ટરશ્રીએ અરજદારો ગુજરાતના મૂળભૂત ખેડૂત ન હોવાનું માની જમીન સરકાર હસ્તક કરવા હુકમ કર્યો હતો. આ સામે હાઈકોર્ટમાં રિટ દાખલ થતાં, હાઈકોર્ટે યોગ્ય ફોરમમાં રીવીઝન દાખલ કરવા ચાર માસનો સમય આપ્યો હતો, જેના પગલે આ પંચ સમક્ષ કાર્યવાહી હાથ ધરાઈ હતી.
   • ​ટૂંકમાં સાર: નીચલી કોર્ટોના હુકમ સામે હાઈકોર્ટના આદેશથી કેસ ગુજરાત મહેસૂલ પંચ સમક્ષ આવ્યો હતો.

1. ​📜 દલીલો અને કાનૂની જોગવાઈઓ
   • ​વિગત: અરજદારના વકીલ દ્વારા રજૂઆત કરવામાં આવી કે કલેક્ટરશ્રીએ ગણોતધારાની કલમ-૭૬(એ) મુજબ એક વર્ષની સમયમર્યાદા વટાવીને ૧૧-૧૨ વર્ષ પછી સ્યુમોટો કાર્યવાહી કરી છે જે ગેરકાયદેસર છે. તેમજ અરજદાર અન્ય રાજ્યમાં પણ કાયદેસરના ખાતેદાર ખેડૂત હતા. સરકારી વકીલે કેસ સાયનેડાય (સ્થગિત) કરવાની માંગણી કરી હતી જે અદાલતે ફગાવી દીધી હતી.
   • ​ટૂંકમાં સાર: સમયમર્યાદા બહારની કાર્યવાહી અને અન્ય રાજ્યના ખેડૂત દરજ્જા અંગે કાનૂની દલીલો રજૂ થઈ હતી.

1. ​⚖️ પંચનું અંતિમ તારણ અને હુકમ
   • ​વિગત: ગુજરાત હાઈકોર્ટના ફુલ બેંચના ચુકાદાઓ અને કલમ-૭૬(એ) ની સમયમર્યાદાને ધ્યાનમાં રાખીને, પંચે નીચલી કોર્ટોના હુકમોને કાયદાકીય રીતે ક્ષતિભર્યા ગણ્યા. પરિણામે, અરજદારની રીવીઝન અરજી મંજૂર કરી મામલતદાર અને નાયબ કલેક્ટરના હુકમો રદ કરવાનો હુકમ કર્યો.
   • ​ટૂંકમાં સાર: હાઈકોર્ટના દ્રષ્ટિકોણને આધારે અરજદારની અરજી મંજૂર કરી નીચલી કોર્ટના હુકમો રદ કરાયા.

​એક પેરેગ્રાફમાં સમજૂતી:

​આ કેસ મોજે-માખીંગા (તા.પલસાણા) ખાતે વર્ષ ૧૯૮૨માં ખરીદવામાં આવેલી જમીનના ગણોતધારા ભંગની કાર્યવાહીને લગતો છે. નાયબ કલેક્ટર અને મામલતદાર દ્વારા અરજદારો ગુજરાત રાજ્યના મૂળ ખેડૂત ન હોવાના કારણસર જમીન સરકાર હસ્તક કરવાનો હુકમ કરાયો હતો. પરંતુ ગુજરાત મહેસૂલ પંચે ગુજરાત હાઈકોર્ટના ચુકાદાઓ અને ગણોતધારાની કલમ-૭૬(એ) હેઠળ એક વર્ષની મર્યાદા બહાર જઈને ૧૧-૧૨ વર્ષ પછી સ્યુમોટો કાર્યવાહી કરવાના મુદ્દાને ગેરકાયદેસર ગણ્યો હતો. અન્ય રાજ્યના ખેડૂત દરજ્જાને માન્ય રાખતી હાઈકોર્ટની ફુલ બેંચની કાનૂની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પંચે અરજદારની રીવીઝન અરજી મંજૂર કરી નીચલી અદાલતોના હુકમો રદ કર્યા છે.