વસિયતનામાની કાનૂની સાબિતી અને અટેસ્ટિંગ સાક્ષીઓનું અનિવાર્ય મહત્વ: મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો ચુકાદો

રજિસ્ટર્ડ વસિયતનામું અને સાક્ષીઓની કાનૂની પૂરવાર: મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંત

​📌 ૧. કેસને અનુરૂપ એક ટાઇટલ

​વસિયતનામાની કાનૂની માન્યતા અને અટેસ્ટિંગ સાક્ષીઓની સાબિતીનો નિયમ

​🏷️ ૨. યોગ્ય શીર્ષક

​વસિયતનામું સાબિત કરવા માટે સાક્ષીઓની સહીની પુરાવાત્મક સાબિતી અતિ આવશ્યક

​📑 ૩. એક સબ ટાઈટલ

​એન. દુર્ગાબાઈ અને અન્ય વિરુદ્ધ સી.એસ. પંડારી બાઈ અને અન્ય (O.S.A. No. 170/2022)

​📜 ૪. કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

​લખાણ કરનાર (Testator) ની સહી પૂરવાર થવા માત્રથી વસિયતનામું કાયદાકીય રીતે સાબિત થતું નથી; ભારતીય પુરાવા અધિનિયમની કલમ ૬૮ અને ૬૯ અંતર્ગત સાક્ષીઓની સહી પૂરવાર કરવી અનિવાર્ય છે.

​🏛️ ૫. કોર્ટનું નામ

​મદ્રાસ હાઈકોર્ટ (High Court of Judicature at Madras)

​🔢 ૬. હુકમ નંબર

​O.S.A. No. 170 of 2022 (T.O.S. No. 22 of 2010 માંથી ઉદ્ભવેલ)

​📅 ૭. તારીખ

​૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (28-09-2026)

​⏳ ૮. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

​સ્વ. કે. નીલકંદને ૧૯.૧૨.૧૯૮૩ ના રોજ તેમની ૩ મિલકતો અંગે રજિસ્ટર્ડ વસિયતનામું (Ex.P1) બનાવ્યું હતું. ૧૮.૦૧.૧૯૯૨ ના રોજ તેમનું અવસાન થતાં તેમના પત્ની અને પુત્રોએ 'લેટર્સ ઓફ એડમિનિસ્ટ્રેશન' મેળવવા માટે હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી.

​🏛️️ ૯. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

• ​દાવો અને વિરોધ: મૃતકની પુત્રીઓ (પ્રતિવાદીઓ) એ વસિયતનામાની માન્યતા સામે વિરોધ દર્શાવ્યો અને આક્ષેપ કર્યો કે વસિયતનામું દગાખોરી, દબાણ અને ખોટી રજૂઆતથી મેળવવામાં આવ્યું હતું.

• ​દવાનું રૂપાંતર: વિરોધના કારણે અરજી (O.P. No. 160 of 2008) સિવિલ સૂટ (T.O.S. No. 22 of 2010) માં ફેરવાઈ ગઈ.

• ​સિંગલ જજનો નિર્ણય: ૨૭.૦૨.૨૦૧૭ ના રોજ સિંગલ જજે આ દાવો રદ કર્યો કારણ કે વાદીઓ વસિયતનામાના અટેસ્ટિંગ સાક્ષીઓની સહી કલમ ૬૮ કે ૬૯ મુજબ સાબિત કરી શક્યા નહોતા. આ હુકમ સામે અપીલકર્તાઓએ હાલની અપીલ દાખલ કરી હતી.

​⚖️ ૧૦. ઐતિહાસિક ચુકાદો

​મદ્રાસ હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે સ્પષ્ટ ચુકાદો આપ્યો કે જો વસિયતનામું લખનારની સહી કે રજિસ્ટ્રેશન પૂરવાર થઈ જાય, છતાં પણ કાયદા મુજબ વસિયતનામાના સાક્ષીઓ (Attesting Witnesses) ની સહી કે હસ્તાક્ષર પુરાવા અધિનિયમની જોગવાઈ મુજબ સાબિત ન થાય, તો તે વસિયતનામું કાયદાની દ્રષ્ટિએ સાબિત થયેલું ગણી શકાય નહીં.

​💡 ૧૧. ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

​આ ચુકાદો વસિયતનામાની કાનૂની માન્યતા માટે અત્યંત મહત્વનો છે. તે સ્પષ્ટ કરે છે કે માત્ર વસિયતનામું રજિસ્ટર્ડ હોવું કે લખનારની સહી હોવી પૂરતી નથી, પરંતુ કાયદાકીય પ્રક્રિયા પૂરી કરવા માટે સાક્ષીઓની સહીઓની ચકાસણી અને પુરાવા આપવા અનિવાર્ય છે.

​🔨 ૧૨. ચુકાદાનો નિર્ણય

​હાઈકોર્ટે સિંગલ જજના નિર્ણયને યોગ્ય ઠેરવી અપીલકર્તાઓની અપીલ રદ (Dismiss) કરી.

​⚖️ ૧૩. કાનૂની મુદ્દાઓ

​૧. શું સાક્ષીઓની તપાસ કર્યા વિના કે તેમની સહી પૂરવાર કર્યા વિના માત્ર લખનારની સહી આધારે વસિયતનામું સાબિત ગણાય?

૨. જો અટેસ્ટિંગ સાક્ષીઓ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો કલમ ૬૯ હેઠળ સાક્ષીની સહી/હસ્તાક્ષર પૂરવાર કરવા ફરજિયાત છે કે કેમ?

​👁️‍🗨️ ૧૪. મહત્વના અવલોકનો

• ​ઇન્ડિયન સક્સેસન એક્ટ કલમ ૬૩(c): વસિયતનામું ઓછામાં ઓછા બે સાક્ષીઓની હાજરીમાં સાક્ષીંકિત (Attested) થયેલું હોવું જોઈએ.

• ​ઇન્ડિયન એવિડન્સ એક્ટ કલમ ૬૮: વસિયતનામું સાબિત કરવા માટે ઓછામાં ઓછા એક અટેસ્ટિંગ સાક્ષીની તપાસ કરવી ફરજિયાત છે.

• ​ઇન્ડિયન એવિડન્સ એક્ટ કલમ ૬૯: જો અટેસ્ટિંગ સાક્ષી ન મળે, તો લખનારની સહી સાથે ઓછામાં ઓછા એક અટેસ્ટિંગ સાક્ષીના હસ્તાક્ષર/સહી સાબિત કરવા અનિવાર્ય છે.

• ​સર્વોચ્ચ અદાલતનો સંદર્ભ: રમેશ ચંદ વિ. સુરેશ ચંદ (2025 INSC 1059) ના કેસને ધ્યાને રાખી કોર્ટે નોંધ્યું કે સાક્ષીઓની તપાસ કે તેમની સહીની પૂરવાર વિના વસિયતનામું માન્ય રાખી શકાય નહીં.

​🏁 ૧૫. અંતિમ ચુકાદો

​મદ્રાસ હાઈકોર્ટે સિંગલ જજના ચુકાદામાં કોઈ ભૂલ ન જણાતા તેને બહાલ રાખ્યો અને Original Side Appeal (O.S.A. No. 170 of 2022) ને ફગાવી દીધી. તમામ પક્ષકારોને પોતાનો ખર્ચ સ્વયં ભોગવવાનો હુકમ કર્યો.

​📝 ૧૬. મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો અને સાર

​🔹 પેરેગ્રાફ ૧ થી ૭ (કેસનો પરિચય અને દાવાની વિગતો)

• ​વિસ્તારથી વિગત: વાદીઓએ કે. નીલકંદનના રજિસ્ટર્ડ વસિયતનામા (Ex.P1) આધારે મિલકતો માટે લેટર્સ ઓફ એડમિનિસ્ટ્રેશન માંગ્યા હતા. સામા પક્ષે પુત્રીઓએ વસિયતનામું ગેરકાયદે હોવાનો દાવો કર્યો. પુરાવાઓ લીધા બાદ સિંગલ જજે સાક્ષીઓની સહી સાબિત ન થવા બદલ દાવો રદ કર્યો, જેથી વાદીઓએ આ અપીલ દાખલ કરી.

• ​📋 ટૂંકમાં સાર: વસિયતનામાની કાયદેસરતા સામે કાનૂની વિવાદ ઊભો થયો, જેમાં સિંગલ જજે સાક્ષીઓના પુરાવાના અભાવે દાવો નાંજૂર કર્યો હતો.

​🔹 પેરેગ્રાફ ૮ થી ૧૫ (અપીલકર્તાની દલીલો અને કાનૂની જોગવાઈઓ)

• ​વિસ્તારથી વિગત: અપીલકર્તાઓએ દલીલ કરી કે સાક્ષીઓ મિલ બંધ થવાના કારણે સ્થળાંતર કરી ગયા હતા અને મળતા નહોતા. વાદી પક્ષે PW2 ની તપાસ કરીને લખનારની સહી સાબિત કરી દીધી હતી. પરંતુ કોર્ટે ભારતીય ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમની કલમ ૬૩(c) અને પુરાવા અધિનિયમની કલમ ૬૮ અને ૬૯ ટાંકીને સ્પષ્ટ કર્યું કે લખનારની સહી ઉપરાંત સાક્ષીની સહી પણ પૂરવાર કરવી કાયદાકીય શરત છે.

• ​📋 ટૂંકમાં સાર: સાક્ષીઓ ન મળે તો પણ કલમ ૬૯ મુજબ સાક્ષીઓની સહી પૂરવાર કરવી અનિવાર્ય છે, જે વાદીઓ કરી શક્યા નહોતા.

​🔹 પેરેગ્રાફ ૧૬ થી ૨૩ (કોર્ટનું વિશ્લેષણ અને આખરી નિર્ણય)

• ​વિસ્તારથી વિગત: કોર્ટે નોંધ્યું કે PW2 એ માત્ર લખનારની સહી ઓળખી હતી, પરંતુ તેણે વસિયતનામા પરના અટેસ્ટિંગ સાક્ષીઓ (એમ. મુનુસ્વામી અને આર. સુબ્રમણી) ની સહીઓ ઓળખી નહોતી. આથી, કાયદાકીય જોગવાઈઓનું પાલન ન થવાને કારણે વસિયતનામું સાબિત થતું નથી.

• ​📋 ટૂંકમાં સાર: સાક્ષીઓની સહી ઓળખવામાં નિષ્ફળ જતાં હાઈકોર્ટે સિંગલ જજનો નિર્ણય યોગ્ય ગણી અપીલ રદ કરી.

​🎯 ૧૭. એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી

​મદ્રાસ હાઈકોર્ટના આ નિર્ણાયક ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે રજિસ્ટર્ડ વસિયતનામાના કિસ્સામાં પણ માત્ર લખનાર (Testator) ની સહી સાબિત થવી પૂરતી નથી. ભારતીય ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમની કલમ ૬૩(c) અને ભારતીય પુરાવા અધિનિયમની કલમ ૬૮/૬૯ ના કડક પાલન મુજબ જો સાક્ષીઓ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો પણ કાયદાકીય રીતે ઓછામાં ઓછા એક અટેસ્ટિંગ સાક્ષીના હસ્તાક્ષર કે સહી પૂરવાર કરવી અનિવાર્ય છે; તેના વગર વસિયતનામાને કાયદાકીય રીતે સાબિત થયેલું ગણી શકાય નહીં.