સ્ટેમ્પ ડ્યુટી દંડ રદ: ટાઇપિંગની ભૂલ વિ. દસ્તાવેજના નિષ્પાદનની સાચી તારીખ અંગે ગુજરાત હાઇકોર્ટનો સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો

સ્ટૅમ્પ ડ્યુટી અને દસ્તાવેજ નિષ્પાદન તારીખ અંગે ગુજરાત હાઇકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય

ટાઇપગ્રાફિકલ ભૂલના આધારે દંડ કે રિકવરી ન થઈ શકે:

કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

જીવરાજભાઈ સુખાભાઈ ડાંગર વિરુદ્ધ ગુજરાત રાજ્ય અને અન્ય  

કોર્ટનું નામ ગુજરાત હાઇકોર્ટ, અમદાવાદ  

હુકમ નંબર

સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન નં. ૧૧૪૦૫ / ૨૦૧૭ (R/Special Civil Application No. 11405 of 2017)  

તારીખ .૦૩/૦૮/૨૦૨૬  

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

અરજદારે સુરત જિલ્લાના વરિયાછ ગામમાં આવેલી જમીન માટે રૂ. ૨.૬૫ કરોડનો વેચાણ દસ્તાવેજ કર્યો હતો. દસ્તાવેજના પ્રથમ પાના પર ટાઇપગ્રાફિકલ ભૂલના કારણે તારીખ ૦૩.૦૩.૨૦૧૧ લખાઈ ગઈ હતી. અરજદારે રૂ. ૧૬,૮૮,૬૦૦/- નો ઈ-સ્ટૅમ્પ ૦૫.૦૩.૨૦૧૧ ના રોજ ખરીદ્યો અને આગળના કામકાજના દિવસે એટલે કે ૦૭.૦૩.૨૦૧૧ ના રોજ દસ્તાવેજ રજિસ્ટર કરાવ્યો.  

તંત્ર દ્વારા સ્ટેમ્પ એક્ટની કલમ ૧૭ અને કલમ ૩૩ ની જોગવાઈઓ દર્શાવી દાવો કરવામાં આવ્યો કે દસ્તાવેજ ૦૩.૦૩.૨૦૧૧ ના રોજ થયો હોવાથી સ્ટેમ્પ તે જ દિવસે અથવા પછીના દિવસે લેવો જોઈતો હતો. ડેપ્યુટી કલેક્ટર અને સીસીઆરએ (CCRA) દ્વારા સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને દંડ મળીને રૂ. ૧૬,૯૪,૦૦૦/- ની વસૂલાતનો ઓર્ડર કરાયો હતો, જેની સામે અરજદારે હાઇકોર્ટના દ્વાર ખટખટાવ્યા હતા.  

ઐતિહાસિક ચુકાદો

માસિક અને કાનૂની જોગવાઈઓને ધ્યાન પર રાખીને ગુજરાત હાઇકોર્ટે ડેપ્યુટી કલેક્ટર, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી મુલ્યાંકન (સુરત) ના ૨૮.૦૯.૨૦૧૫ ના ઓર્ડર અને સીસીઆરએ ના ૦૨.૦૩.૨૦૧૭ ના ઓર્ડરને ગેરકાયદે ઠેરવીને સંપૂર્ણપણે રદ (Quashed and Set Aside) કર્યા છે.  

કાનૂની મુદ્દાઓ

ગુજરાત સ્ટેમ્પ એક્ટની કલમ ૧૭: દસ્તાવેજ પર સ્ટેમ્પિંગ તેના અમલ (Execution) સમયે અથવા તે પછીના પ્રથમ કામકાજના દિવસે હોવું જોઈએ.  

કલમ ૨(i) મુજબ "Execution" નો અર્થ: દસ્તાવેજનો અમલ એટલે પક્ષકારોની "સહી/સાક્ષી".  

ધારણા વિરુદ્ધ પુરાવો: માત્ર પ્રથમ પાના પર લખેલી ભૂલભરેલી તારીખના આધારે ખરીદી/સહીની તારીખ માની શકાય નહીં, જ્યાં સુધી કોઈ વિપરીત પુરાવો ન હોય.  

ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

આ ચુકાદાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે માત્ર ટાઇપિંગની ભૂલના કારણે સરકારી સત્તામંડળો નાગરિકો પર ખોટો દંડ કે રિકવરી લાદી શકતા નથી. ખરીદનાર અને વેચનાર વચ્ચે જ્યારે કોઈ વિવાદ ન હોય અને સહી કરવાની પ્રક્રિયા નિયમ મુજબ થઈ હોય, ત્યારે માત્ર પ્રથમ પાનાની તારીખને આધાર બનાવી શકાય નહીં.  

મહત્વના અવલોકનો

૧. દસ્તાવેજના પક્ષકારોમાંથી કોઈએ પણ નિષ્પાદન (Execution) ની તારીખ અંગે વિવાદ ઊભો કર્યો નથી.

૨. તંત્ર પાસે એવો કોઈ સ્વતંત્ર પુરાવો કે સોગંદનામું નહોતું જે સાબિત કરે કે દસ્તાવેજ ખરેખર ૦૩.૦૩.૨૦૧૧ ના રોજ જ સહી થયો હતો.

૩. મિલકત ખરીદીની પ્રક્રિયામાં ડ્રાફ્ટ બનાવવો, સુધારા કરવા અને આખરી સહી થવી એ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે.  

કેસનો મુદ્દા વાઈઝ વિગતવાર સાર અને સમજૂતી

પ્રાથમિક પ્રક્રિયા અને સ્ટેમ્પ ખરીદી: અરજદારે જમીન ખરીદી માટે ૦૫.૦૩.૨૦૧૧ ના રોજ રૂ. ૧૬,૮૮,૬૦૦/- નો ઈ-સ્ટૅમ્પ લીધો હતો અને ૦૭.૦૩.૨૦૧૧ (સોમવાર) ના રોજ રજિસ્ટ્રેશન કરાવ્યું હતું.  

ટૂંકમાં સાર: સ્ટેમ્પ ખરીદી અને રજિસ્ટ્રેશન કાયદાકીય મર્યાદા મુજબ આગળના કામકાજના દિવસે જ કરવામાં આવ્યું હતું.

તંત્રનો વિરોધ અને દંડ: પ્રથમ પાના પર ૦૩.૦૩.૨૦૧૧ ની તારીખ હોવાના કારણે તંત્રે સ્ટેમ્પ એક્ટની કલમ ૧૭ નો ભંગ ગણી દંડ સહિત રિકવરી ઓર્ડર કર્યો હતો.  

ટૂંકમાં સાર: તંત્રે ટાઇપિંગની ભૂલને જ ખરીદીની સાચી તારીખ માનીને દંડ ફટકાર્યો હતો.

કોર્ટનું અવલોકન અને નિર્ણય: હાઇકોર્ટે નોંધ્યું કે રજિસ્ટ્રેશન અને ખરીદી કરનાર કે વેચનાર વચ્ચે કોઈ વાંધો નથી અને તંત્ર પાસે દસ્તાવેજ તે દિવસે જ સહી થયો હતો તેનો કોઈ પુરાવો નથી.  

ટૂંકમાં સાર: પુરાવા વગર માત્ર ટાઇપિંગ ભૂલના આધારે દંડનો ઓર્ડર ગેરકાયદેસર છે.

એક પેરેગ્રાફમાં સમજૂતી

આ કેસમાં અરજદારે ખરીદેલા દસ્તાવેજમાં પ્રથમ પાને ટાઇપિંગની ભૂલથી ૦૩.૦૩.૨૦૧૧ ની તારીખ છપાઈ ગઈ હતી, જ્યારે સ્ટેમ્પ ૦૫.૦૩.૨૦૧૧ ના રોજ ખરીદીને ૦૭.૦૩.૨૦૧૧ ના રોજ રજિસ્ટ્રેશન કરાવ્યું હતું. સ્ટેમ્પ સત્તાવાળાઓએ તેને કાયદાનો ભંગ ગણી રિકવરી ઓર્ડર કર્યો હતો. હાઇકોર્ટે ચુકાદો આપ્યો કે દસ્તાવેજના કોઈ પક્ષકારે તારીખ અંગે વિવાદ કર્યો નથી અને તંત્ર પાસે દસ્તાવેજ તે જ તારીખે સહી થયાનો પુરાવો નથી. તેથી માત્ર ક્લાર્કની ભૂલ કે ટાઇપગ્રાફિકલ ભૂલના આધારે દંડ કરવો ગેરકાયદેસર છે અને કોર્ટે કલેક્ટર તથા CCRA ના ઓર્ડર રદ કર્યા.