ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં ભંગી (હરિજન) જ્ઞાતિના લોકોને જ્યારે વધારાના પ્લોટ આપવામાં આવે છે, હળપતિઓની જેમ જ ભંગી જ્ઞાતિના લોકોને પણ આ ટેક્સમાંથી મુક્તિ મળવી જોઈએ.

હળપતિઓ અને ભંગી (હરિજન) જ્ઞાતિના પરિવારોને ઘરથાળની જમીન પર બિન-ખેતી આકાર (ટેક્સ) માંથી મુક્તિ આપવા બાબત.

એક સબ ટાઈટલ

સામાજિક અને આર્થિક ઉત્કર્ષ માટે ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા ઐતિહાસિક કલ્યાણકારી ઠરાવો.

કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં રહેતા અતિ પછાત અને આર્થિક રીતે નબળા હળપતિઓ તેમજ ભંગી જ્ઞાતિના પરિવારો પોતાના ઘર બનાવી શકે અને સ્થિર થઈ શકે, તે માટે સરકાર દ્વારા તેમને ફાળવેલી ઘરથાળની જમીન પર શરૂઆતના વર્ષોમાં બિન-ખેતી લગતો ટેક્સ (આકાર) ન લેવા અથવા રાહત આપવા અંગેની વહીવટી મંજૂરી.

હુકમ નંબર અને તારીખ

આમાં બે અલગ-અલગ તારીખોના ઠરાવો સામેલ છે:

1. પ્રથમ ઠરાવ (પ્રથમ ચિત્ર):
   • ઠરાવ ક્રમાંક: બખખ-૧૦૬૮-૩૬૪૦૫-લ
   • તારીખ: ૧૧-૬-૬૮ (૧૧ જૂન, ૧૯૬૮)
2. દ્વિતીય ઠરાવ (બીજું ચિત્ર):
   • ઠરાવ ક્રમાંક: બખખ-૧૦૭૧/૫૩૭૬૬-લ
   • તારીખ: ૬-૭-૧૯૭૬ (૬ જુલાઈ, ૧૯૭૬)

---

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

• પ્રથમ દસ્તાવેજની પૃષ્ઠભૂમિ: ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં હળપતિઓને ઘરના પ્લોટ (ઘરથાળ) જાહેર કરવા છતાં, તેમની નબળી આર્થિક સ્થિતિને કારણે જમીનનું મહેસૂલ (ટેક્સ) માફ કરવા અથવા રાહત આપવા માટે રજૂઆતો થઈ હતી. હળપતિઓના પ્રશ્નોની ચર્ચા માટે મળેલી બેઠકમાં મહેસૂલ વિભાગને આ બાબતે યોગ્ય તપાસ કરી ભલામણ કરવા જણાવાયું હતું.
• દ્વિતીય દસ્તાવેજની પૃષ્ઠભૂમિ: અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના સામાજિક-શૈક્ષણિક વિકાસ માટે નિમાયેલી સમિતિએ સરકારનું ધ્યાન દોર્યું કે, ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં ભંગી (હરિજન) જ્ઞાતિના લોકોને જ્યારે વધારાના પ્લોટ આપવામાં આવે છે, ત્યારે તેમની પાસેથી બિન-ખેતી આકાર વસૂલવામાં આવે છે. સમિતિએ ભલામણ કરી કે હળપતિઓની જેમ જ ભંગી જ્ઞાતિના લોકોને પણ આ ટેક્સમાંથી મુક્તિ મળવી જોઈએ.

ઐતિહાસિક ચુકાદો (સરકારનો નિર્ણય)

સરકારે માનવતાવાદી અભિગમ અપનાવીને સમિતિની ભલામણોનો સ્વીકાર કર્યો. ૧૯૬૮ના ઠરાવ દ્વારા હળપતિઓને જે રાહતો આપવામાં આવી હતી, તે જ તમામ સવલતો, તે જ ધોરણે અને શરતો સાથે ૧૯૭૬ના ઠરાવથી ભંગી (હરિજન) જ્ઞાતિના પરિવારોને પણ લાગુ કરવાનો ઐતિહાસિક વહીવટી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો.

ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

આ નિર્ણયથી સમાજના સૌથી વંચિત અને ગરીબ વર્ગને પોતાના ઘરની જમીન પર લાગતા સરકારી કરવેરામાંથી મોટી રાહત મળી. આના કારણે તેઓ આર્થિક બોજ વિના પોતાના પાકા ઘર બનાવી શક્યા, જેનાથી તેમના સામાજિક સ્તર અને જીવનધોરણમાં મોટો સુધારો આવ્યો.

ચુકાદાનો નિર્ણય / અંતિમ ચુકાદો

ગુજરાતના રાજ્યપાલશ્રીના હુકમથી નક્કી કરાયું કે પાત્રતા ધરાવતા પરિવારો પાસેથી પ્રથમ ૫ વર્ષ સુધી કાં તો નહિવત (પ્રચલિત દરથી ઓછો) અથવા શૂન્ય બિન-ખેતી આકાર લેવો. જો ૫ વર્ષ પછી પણ કલેક્ટરને ખાતરી થાય કે તે પરિવાર ટેક્સ ભરવા સક્ષમ નથી, તો બીજા ૫ વર્ષ આ રાહત લંબાવી શકાશે.

જે તે કોર્ટનો ફોટોગ્રાફ આપવો

કાનૂની મુદ્દાઓ અને મહત્વના અવલોકનો (મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી સમજૂતી)

• સામાજિક ન્યાય અને સમાનતા: સરકારે અવલોકન કર્યું કે હળપતિઓ અને ભંગી જ્ઞાતિના લોકોની જીવનની પૃષ્ઠભૂમિ ખૂબ જ પછાત છે. તેમને સમાન તક આપવી એ કલ્યાણકારી રાજ્યની ફરજ છે.
• આકાર (ટેક્સ) વસૂલાતમાં રાહતની શરતો:
  • ઘરથાળની જમીન ઉપર પ્રથમ ૫ વર્ષ માટે જે બિન-ખેતી આકાર નક્કી થાય, તે તે વિસ્તારના સ્ટાન્ડર્ડ દર કરતા જે ઓછો હોય તે દરે વસૂલવો.
  • ૫ વર્ષનો સમય પૂરો થયા બાદ જો કલેક્ટર સાહેબને યોગ્ય લાગે કે અરજદાર હજી પણ આ આકાર (ટેક્સ) ભરવા સક્ષમ નથી, તો વધુ ૫ વર્ષ આ મુક્તિ લંબાવી શકાશે.
• સમયાનુસાર ફેરફારો: ૧૦ વર્ષના ગાળા પછી, સમય-સમય પર થતા ફેરફારોને આધીન રહીને પ્રચલિત દર મુજબ આકાર વસૂલવામાં આવશે.
• અન્ય કરવેરા અકબંધ: બિન-ખેતી આકાર (ટેક્સ) સિવાયના અન્ય કોઈ સ્થાનિક લોકલ ફંડ કે ઉપકર (Cess) વસૂલવા પાત્ર હશે, તો તે લાભાર્થીએ ચૂકવવાના રહેશે.

દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર

• પ્રથમ ચિત્ર (પેરેગ્રાફ ૧ નો સાર): હળપતિઓની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા અને તેમને ઘરના પ્લોટ પર જમીન મહેસૂલમાંથી મુક્તિ આપવા સરકારે ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા કરી.
• પ્રથમ ચિત્ર (પેરેગ્રાફ ૨ નો સાર): હળપતિઓ ઘર વસાવી શકે તે માટે પ્રથમ ૫ વર્ષ અને ત્યાર બાદ જરૂર જણાયે બીજા ૫ વર્ષ સુધી બિન-ખેતી ટેક્સમાં મોટી રાહત આપવાનો કાયમી નિયમ બનાવાયો.
• બીજું ચિત્ર (પેરેગ્રાફ ૧ અને ૨ નો સાર): એસસી/એસટી સમિતિની ભલામણ પર સરકારે વિચાર કર્યો કે ભંગી (હરિજન) ભાઈઓની સ્થિતિ પણ હળપતિઓ જેવી જ નબળી હોવાથી તેમને પણ સમાન લાભ મળવો જોઈએ.
• બીજું ચિત્ર (પેરેગ્રાફ ૩ નો સાર): સરકારે ઠરાવ્યું કે હળપતિઓ માટેનો ૧૯૬૮નો રાહતનો નિયમ હવેથી ભંગી જ્ઞાતિના પરિવારો માટે પણ સમાન રીતે લાગુ રહેશે.

એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી (આખો સાર)

આ બંને સરકારી ઠરાવો દર્શાવે છે કે ગુજરાત સરકારે વર્ષ ૧૯૬૮ અને ૧૯૭૬માં સમાજના પછાત અને ગરીબ વર્ગો (હળપતિ અને ભંગી જ્ઞાતિ) ના ઉત્થાન માટે ખૂબ જ સંવેદનશીલ નિર્ણય લીધો હતો. સરકાર દ્વારા રહેઠાણ માટે આપવામાં આવેલા પ્લોટ પર શરૂઆતના વર્ષોમાં ભારે ભરખમ બિન-ખેતી વેરો ન ભરવો પડે અને ગરીબ પરિવારો પોતાના ઘરનું સપનું પૂરું કરી શકે, તે માટે કલેક્ટરશ્રીની મંજૂરીથી મહત્તમ ૧૦ વર્ષ સુધી ટેક્સમાં માફી કે મોટી રાહત આપવાની વહીવટી વ્યવસ્થા આ ઠરાવો દ્વારા સત્તાવાર રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવી હતી.

---