વણાંકપુર જમીન શરતભંગ કેસ: પૂર્વ પરવાનગી વિનાના વેચાણ પર કલેક્ટરનો આખરી નિર્ણય

 કેસને અનુરૂપ ટાઇટલ / યોગ્ય શીર્ષક

ગોધરાના વણાંકપુર ગામની જમીનના શરતભંગ અંગેનો રીમાન્ડ કેસ અને કલેક્ટરશ્રીનો ચુકાદો  

સબ ટાઇટલ

અરજદાર સાયરા એહમદ દોલતીની રીવિઝન અરજી કલેક્ટરશ્રી પંચમહાલ ગોધરા દ્વારા નામંજૂર કરતો આદેશ  

કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

જમીન મહેસૂલ નિયમો હેઠળ શરતભંગ બાબતે નાયબ કલેક્ટરશ્રી દ્વારા જમીન ખાલસા કરી સરકારી પડતર કરવાનો હુકમ કલેક્ટરશ્રી દ્વારા યથાવત રાખવામાં આવ્યો.  

કોર્ટનું નામ

કલેક્ટરશ્રી, પંચમહાલ ગોધરાની કોર્ટ (ન્યાયાધીશ: અજય દહિયા, આઈ.એ.એસ., કલેક્ટર)  

હુકમ નંબર. આરટીએસ / રીમાન્ડ કેસ નં. ૦૧ / ૨૦૨૪ / વશી / ૩૯૨૩ / ૨૦૨૬  

તારીખ. ૧૪ / ૦૭ / ૨૦૨૬  

સક્ષમ અધિકારીની મંજૂરી વિના ખરીદાયેલી નવી શરતની જમીન સરકારી પડતર કરવાનો આદેશ યથાવત

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

૧. મૂળ ખરીદી: અરજદારના પિતા અહેમદ અબ્દુલ્લા દોલતીએ મોજે વણાંકપુર (તા. ગોધરા, જિ. પંચમહાલ) ના સર્વે નં. ૨૩/૧૧ (ક્ષેત્રફળ: ૦-૫૩-૬૨ હે.આરે.પ્ર.) વાળી જમીન રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજથી ખરીદી હતી અને જે અંગે નોંધ નં. ૧૯૭૮ (તા. ૦૭/૧૧/૨૦૧૨) પ્રમાણિત થઈ હતી.

૨. નાયબ કલેક્ટરનો આદેશ: નાયબ કલેક્ટરશ્રી ગોધરાએ તા. ૨૮/૦૨/૨૦૧૩ ના આદેશ (નં. જમન/શરતભંગ/એસ.આર.નં.૩/૧૧) થી ઠરાવ્યું કે આ જમીન નવી શરતની હોવા છતાં સરકારની પૂર્વ મંજૂરી વિના ખરીદાઈ છે. તેથી જમીન ખાલસા કરી "સરકારી પડતર" હેડે દાખલ કરવાનો હુકમ કર્યો.

૩. મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા રીમાન્ડ: આ આદેશ સામેની અપીલો/અરજીઓ બાદ મહેસૂલ વિભાગ (વિવાદ) અમદાવાદના હુકમ નં. મવિવિ/જમન/પંચમ/૦૫/૨૦૨૩ (તા. ૨૫/૦૭/૨૦૨૪) થી કલેક્ટરના અગાઉના વિલંબના આધારે કરેલ હુકમને રદ કરી ગુણદોષ પર પુનઃનિર્ણય કરવા કેસ રીમાન્ડ કરવામાં આવ્યો હતો.  

ઐતિહાસિક ચુકાદો (અરજદાર દ્વારા ટાંકેલા સંદર્ભ ચુકાદાઓ)

અરજદારે પોતાની રજૂઆતમાં ગુજરાત હાઇકોર્ટના નીચે મુજબના ચુકાદાઓ ટાંક્યા હતા:  

Bhagwanji Bawanji Patel Vs. State of Gujarat (1971 GLR 156)  

Evergreen Apartment Co-Op Housing Society Ltd. Vs. Special Secretary (Appeals) Revenue Dept. (1991 (1) GLR 113)  

Yasinbhai Noor M. Bhurania Vs. Bhurania Rafikbhai Hasanbhai (2007 (2) HLG 157)  

Jashvantbhai Dasrathbhai Chauhan Vs. State of Gujarat (2022 (4) GLR 2810)  

Bhavubhai Gandabhai Koli Vs. State of Gujarat (2022 AIR (CC)-0-1722)  

Hasim Nazarali Merchant Vs. State of Gujarat (2022 JX (GUJ)-0-198)  

ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

આ ચુકાદાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે મહેસૂલી દફતરે (૭/૧૨ માં) નવી શરતના નિયંત્રણ દર્શાવેલા હોય અને સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ પરવાનગી વિના વેચાણ વ્યવહાર કરવામાં આવે તો તે શરતભંગ ગણાય છે અને જમીન સરકારી પડતર હેડે ખાલસા કરવાનો આદેશ કાયદેસર ઠરે છે.  

ચુકાદાનો નિર્ણય

કલેક્ટરશ્રી પંચમહાલ ગોધરા દ્વારા અરજદારની રીવીઝન અરજી “નામંજૂર” કરવામાં આવી અને નાયબ કલેક્ટરશ્રી ગોધરા પ્રાંતના તા. ૨૮/૦૨/૨૦૧૩ ના જમીન ખાલસા કરવાના નિર્ણયને “યથાવત” રાખવામાં આવ્યો.  

કાનૂની મુદ્દાઓ

૧. શરતભંગ: સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી વિના નવી શરતની જમીનનું ખરીદ-વેચાણ થવું તે કાયદાકીય શરતભંગ છે કે નહીં?

૨. રેકોર્ડ ચકાસણી: ૭/૧૨ ના પત્રકમાં "નવી શરત" લખાયેલ હોય પરંતુ ગામ નમૂના નં. ૬ માં તે અંગે વિગતવાર નોંધ ન હોય તો પણ તે નવી શરત ગણાય કે નહીં?

૩. સુઓમોટો કાર્યવાહીમાં વિલંબ: લાંબા સમય પછી કરાયેલી શરતભંગની કાર્યવાહી કાયદેસર છે કે કેમ?

મહત્વના અવલોકનો

હસ્તલિખિત ૭/૧૨ (સને ૧૯૫૩-૫૪ થી ૨૦૦૪-૦૫) ની ચકાસણી કરતા સર્વે નં. ૨૩/૧૧ માં નવી શરતના નિયંત્રણો દાખલ થયેલા હોવાનું ફલિત થાય છે.

સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી વગર વેચાણ દસ્તાવેજ કરવામાં આવ્યો હોવાથી શરતભંગ થતો હોવાનું સ્પષ્ટ થાય છે.

અંતિમ ચુકાદો

અરજદારની રીવીઝન અરજી નામંજૂર કરી, નાયબ કલેક્ટરશ્રીના જમીન સરકારી પડતર ખાલસા કરવાના આદેશને યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે. નારાજ પક્ષકાર આ આદેશ સામે ૯૦ દિવસમાં ખાસ સચિવશ્રી, મહેસૂલ વિભાગ (વિવાદ) અમદાવાદ સમક્ષ અપીલ કરી શકશે.

મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો અને સાર

પેરેગ્રાફ ૧: કેસની પ્રસ્તાવના અને રીમાન્ડ આદેશ

વિગત: મહેસૂલ વિભાગ (વિવાદ) અમદાવાદના તા. ૨૫/૦૭/૨૦૨૪ ના હુકમથી અરજદાર સાયરા એહમદ દોલતીની અરજી અંશતઃ મંજૂર કરી, કલેક્ટર કચેરીના અગાઉના વિલંબ માફીના નામંજૂરી હુકમને રદ કરીને ગુણદોષના આધારે પુનઃનિર્ણય કરવા કેસ રીમાન્ડ કરવામાં આવ્યો હતો.

ટૂંકમાં સાર: કલેક્ટર કોર્ટમાં મહેસૂલ વિભાગના આદેશ મુજબ કેસ પુનઃનિર્ણય માટે દાખલ થયો.

પેરેગ્રાફ ૨: નાયબ કલેક્ટરનો મૂળ આદેશ અને અપીલનો ક્રમ

વિગત: નાયબ કલેક્ટર ગોધરાએ તા. ૨૮/૦૨/૨૦૧૩ ના આદેશથી સર્વે નં. ૨૩/૧૧ ની નવી શરતની જમીન મંજૂરી વિના ખરીદવા બદલ શરતભંગ ગણી સરકારી પડતર દાખલ કરવાનો હુકમ કર્યો હતો. અરજદારે વિલંબથી અપીલ કરતા પહેલા નામંજૂર થયેલી અને બાદમાં સચિવશ્રી સમક્ષ ફેરતપાસ અરજી કરતા કેસ રીમાન્ડ થયો.

ટૂંકમાં સાર: શરતભંગથી જમીન ખાલસા કરવાના નાયબ કલેક્ટરના હુકમ સામે અરજદારે કાનૂની લડત ચાલુ રાખી હતી.

પેરેગ્રાફ ૩: અરજદારની રજૂઆતો અને દલીલો

વિગત: અરજદારે દલીલ કરી કે જમીન મૂળથી નવી શરતની નહોતી પરંતુ ૭/૧૨ માં શરતચૂકથી લખાયેલું હતું. તેઓને સાંભળ્યા વિના આદેશ કરાયો છે. તેમજ ગુજરાત હાઇકોર્ટના વિવિધ ચુકાદાઓ અને સરકારી ઠરાવો મુજબ માત્ર ૭/૧૨ માં નવી શરત લખવાથી જમીન ખાલસા ન કરી શકાય તથા ૩૦ વર્ષ પછી આવી સુઓમોટો કાર્યવાહી ન થઈ શકે.

ટૂંકમાં સાર: અરજદારે જમીન જૂની શરતની હોવાનો અને કાર્યવાહી વિલંબિત તથા કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંત વિરૂદ્ધ હોવાનો દાવો કર્યો.

પેરેગ્રાફ ૪: કલેક્ટરશ્રીના તારણો અને નિર્ણય

વિગત: કલેક્ટરશ્રીએ રેકોર્ડ ચકાસતા માલૂમ પડ્યું કે સને ૧૯૫૩-૫૪ થી ૨૦૦૪-૦૫ ના ૭/૧૨ ના રેકોર્ડમાં જમીન નવી શરતની હોવાના નિયંત્રણો છે. સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી વિના વેચાણ થયું હોવાથી શરતભંગ સાબિત થાય છે. તેથી નાયબ કલેક્ટરનો જમીન સરકારી પડતર કરવાનો આદેશ યોગ્ય ઠેરવી રીવીઝન અરજી નામંજૂર કરવામાં આવી.

ટૂંકમાં સાર: જૂના રેકોર્ડમાં નવી શરત પૂરવાર થતાં કલેક્ટરે જમીન ખાલસા કરવાનો હુકમ યથાવત રાખ્યો.

એક પેરેગ્રાફમાં સમજૂતી

આ કેસ ગોધરા તાલુકાના વણાંકપુર ગામની સર્વે નંબર ૨૩/૧૧ વાળી નવી શરતની ખેતીની જમીનનો છે, જેમાં પૂર્વ પરવાનગી વગર વેચાણ દસ્તાવેજ થતાં નાયબ કલેક્ટરશ્રી ગોધરા દ્વારા શરતભંગ બદલ જમીન ખાલસા કરી સરકારી પડતર કરવાનો હુકમ કરાયો હતો. અરજદારે દાવો કર્યો હતો કે જમીન જૂની શરતની છે અને માત્ર શરતચૂકથી ૭/૧૨ માં નવી શરત લખાયું છે, પરંતુ કલેક્ટરશ્રી પંચમહાલ ગોધરાએ ૧૯૫૩-૫૪ થી ચાલ્યા આવતા રેકોર્ડની ચકાસણી કરીને સ્પષ્ટ કર્યું કે જમીન પર નવી શરતના નિયંત્રણો હતા અને સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી વગર વેચાણ થવાથી શરતભંગ થયો છે. પરિણામે અરજદારની રીવીઝન અરજી નામંજૂર કરી જમીન સરકારી પડતર કરવાનો આદેશ યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે.

આગળ અપીલ કરી શકે છે ચુકાદા સામે.****