સરકારી પડતર જમીન તથા ગામતળ પ્લોટ ફાળવણી નીતિ: કલેક્ટરશ્રી અને DDOશ્રીઓની સત્તામર્યાદામાં વિકેન્દ્રીકરણ તથા સુધારા અંગેનો ઠરાવ-૨૦૨૬

સરકારી પડતર જમીન ફાળવણી અને ગામતળ પ્લોટ નિકાલ અન્વયે કલેક્ટરશ્રી તથા જિલ્લા વિકાસ અધિકારીશ્રીઓની સત્તામર્યાદામાં સુધારા અંગેનો ઠરાવ.  

૨. સબ ટાઈટલ

બિનખેતી હેતુઓ માટે જમીન ફાળવણીની નાણાકીય અને ક્ષેત્રફળ આધારિત કલેક્ટર અને DDOની સત્તાઓનું વિકેન્દ્રીકરણ.  

૩. કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

મહેસૂલ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર દ્વારા બિનખેતી હેતુઓ માટે સરકારી પડતર જમીનો તથા ગામતળ પ્લોટોના નિકાલ અંગે કલેક્ટરશ્રી અને જિલ્લા વિકાસ અધિકારીશ્રીઓની સત્તામર્યાદામાં નોંધપાત્ર વધારો કરવાનો વહીવટી નિર્ણય.  

૪. કોર્ટનું નામ

(નોંધ: આ દસ્તાવેજ કોર્ટનો ચુકાદો નથી પરંતુ ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગનો સરકારી ઠરાવ છે.)

વિભાગ/મંત્રાલયનું નામ: મહેસૂલ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર, સચિવાલય, ગાંધીનગર.  

૫. હુકમ / ઠરાવ નંબર

લેટર નંબર: RD/1882/07/2026  

ફાઈલ નંબર (ઠરાવ ક્રમાંક): RD/MSC/e-file/15/2026/1377/A (Land)  

૬. તારીખ

મંજૂરી તારીખ: 28-07-2026  

નાણાં વિભાગ સંમતિ તારીખ: 29-05-2026  

સરકારશ્રી મંજૂરી તારીખ: 27-07-2026  

૭. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

રાજ્યમાં અગાઉ ૧૯૯૭ અને ૨૦૦૩માં સરકારી પડતર જમીન તથા ગામતળ પ્લોટ ફાળવણી માટે કલેક્ટરશ્રી અને જિલ્લા વિકાસ અધિકારીશ્રીઓને સત્તાઓ આપવામાં આવી હતી. પરંતુ આ સંદર્ભિત ઠરાવોને ૨૩ થી ૨૯ વર્ષ જેટલો સમય થઈ ગયો હોવાથી અને રાજ્યમાં શહેરીકરણ તથા વિકાસ વધવાને કારણે જંત્રી દરો અને બજાર કિંમતો વધ્યા છે.  

૮. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ (સંદર્ભો)

આ ઠરાવ નીચે મુજબના અગાઉના મહેસૂલ વિભાગના ઠરાવોને ધ્યાને લઈને કરવામાં આવ્યો છે:

૧. તા.૧૦/૦૭/૧૯૯૭ નો ઠરાવ ક્ર: જમન/૩૯૮૬/૨૩૫૭/ગ

૨. તા.૦૬/૦૬/૨૦૦૩ નો ઠરાવ ક્ર: જમન/૩૯૨૦૦૩/૪૫૪/અ

૩. તા.૧૬/૦૬/૨૦૧૦ નો ઠરાવ ક્ર: જમન/૩૯૨૦૦૩/૪૫૪/અ(પાર્ટ-૧)

૪. તા.૨૨/૦૫/૨૦૧૮ નો ઠરાવ ક્ર: જમન/૩૯૧૦/૩૫૧૯/અ.૧  

૯. ઐતિહાસિક ચુકાદો / નીતિ વિષયક નિર્ણય

સરકારે સ્થાનિક કક્ષાએ ઝડપી નિર્ણય પ્રક્રિયા થાય અને સરકારી વહીવટમાં સુદ્રઢતા આવે તે માટે કલેક્ટરશ્રી અને DDOશ્રીઓની નાણાકીય સત્તામર્યાદામાં વધારો કરવાનો અને અમુક જૂના પ્રતિબંધો રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.  

૧૦. નિર્ણયનું મહત્વ અને અસર

વહીવટી સરળીકરણ અને સત્તાનું અસરકારક વિકેન્દ્રીકરણ થશે.  

સ્થાનિક કક્ષાએ પ્રોજેક્ટ્સ અને જમીન ફાળવણીની પ્રક્રિયા ઝડપી બનશે.  

જાહેર સુવિધાઓ અને વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર શરૂ થઈ શકશે.  

૧૧. ચુકાદાનો નિર્ણય / નીતિગત આદેશો

૧. કલેક્ટરશ્રીની વધારેલી સત્તાઓ: ઔદ્યોગિક, રહેણાંક, સહકારી ગૃહ નિર્માણ, બોર્ડ/કોર્પોરેશન તથા કેન્દ્ર સરકારના ખાતાઓને જમીન આપવાની નાણાકીય મર્યાદા વધારવામાં આવી.

૨. DDO ની સત્તાઓ: ગામતળ પ્લોટમાં વ્યક્તિગત રહેઠાણ, દૂધ મંડળી, ગોડાઉન વગેરે માટે નાણાકીય મર્યાદા વધારી, પરંતુ ધાર્મિક હેતુઓ માટે જમીન આપવાની DDO ની સત્તા વિથડ્રો કરી સરકાર હસ્તક રાખવામાં આવી.

૩. શહેરી સંકુલો પરના પ્રતિબંધો રદ: અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, રાજકોટ, જામનગર અને ભાવનગર શહેરી સંકુલોમાં કલેક્ટર/DDOની સત્તા પરના અગાઉના પ્રતિબંધો સંપૂર્ણપણે રદ કરાયા.

૪. મુદત વધારાની સત્તા: જમીન કબ્જાકિંમત ભરવા માટે ૯૦ દિવસમાં રકમ ન ભરાય તો ૩ વર્ષની મર્યાદા સુધી કલેક્ટરશ્રી મુદત વધારો આપી શકશે.  

૧૨. જે તે કોર્ટનો / સરકારી કચેરીનો ફોટોગ્રાફ

(દસ્તાવેજમાં કોઈ ફોટોગ્રાફ કે ચિત્ર ઉપલબ્ધ નથી.)  

૧૩. કાનૂની / વહીવટી મુદ્દાઓ

સત્તા વિકેન્દ્રીકરણ કાયદાકીય અને વહીવટી ચોકઠું.  

બજાર કિંમત અને જંત્રી દરોના સુધારા આધારિત સત્તામર્યાદાનું નિર્ધારણ.  

ધાર્મિક હેતુઓ માટે જમીન ફાળવણીની સત્તા રાજ્ય સરકાર હસ્તક સીમિત કરવી.  

૧૪. મહત્વના અવલોકનો

છેલ્લા ૨૩ થી ૨૯ વર્ષમાં જમીનની કિંમતોમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે, જેથી જૂની સત્તામર્યાદાઓ વ્યવહારુ રહી ન હતી.  

શહેરી જમીન ટોચ મર્યાદા અધિનિયમ-૧૯૭૬ હેઠળના ૬ મોટા શહેરી સંકુલો અંગેના પ્રતિબંધો હટાવવાથી સરકારી કામગીરી સુગમ બનશે.  

૧૫. અંતિમ ચુકાદો / ઠરાવનો આદેશ

આ ઠરાવ નાણાં વિભાગની સંમતિ (તા.૨૯/૦૫/૨૦૨૬) અને સરકારશ્રીની મંજૂરી (તા.૨૭/૦૭/૨૦૨૬) અન્વયે ગુજરાતના રાજ્યપાલશ્રીના હુકમથી અને તેમના નામે નાયબ સચિવ (જમીન) ભાવિન પટેલ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ છે.  

૧૬. મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો

આમુખ (પ્રસ્તાવના) અને જરૂરિયાત:

રાજ્યમાં બિનખેતી હેતુઓ અને જાહેર વિકાસ માટે જમીન ફાળવણીની કલેક્ટરશ્રી અને DDOશ્રીઓની સત્તાઓ અગાઉ ૧૯૯૭ અને ૨૦૦૩માં નક્કી કરાઈ હતી. વ્યાપક શહેરીકરણ અને વિકાસના કારણે જંત્રી તથા બજાર ભાવ વધ્યા હોવાથી જૂની સત્તાઓ અપૂરતી સાબિત થતી હતી. સ્થાનિક કક્ષાએ ઝડપી નિર્ણય માટે સત્તામર્યાદા વધારવી જરૂરી બની હતી.  

કલેક્ટરશ્રીઓની જમીન ફાળવણી મર્યાદા:

રહેણાંક હેતુ માટે વ્યક્તિગત કિસ્સામાં કલેક્ટરશ્રીની નાણાકીય સત્તા રૂ. ૧ લાખથી વધારી રૂ. ૨૦ લાખ કરાઈ છે. સહકારી ગૃહ નિર્માણ માટે રૂ. ૬ લાખથી વધારી રૂ. ૫૦ લાખ, બોર્ડ/કોર્પોરેશન માટે રૂ. ૧૫ લાખથી વધારી રૂ. ૧ કરોડ અને ભારત સરકારના ખાતાઓ માટે રૂ. ૧૫ લાખથી વધારી રૂ. ૫૦ લાખ સુધીની મર્યાદા કરવામાં આવી છે.  

જિલ્લા વિકાસ અધિકારીશ્રીઓ (DDO) ની સત્તાઓ:

ગામતળના રહેઠાણ માટે નાણાકીય મર્યાદા રૂ. ૨૦,૦૦૦ થી વધારી રૂ. ૧,૦૦,૦૦૦ કરાઈ છે. જોકે, ધાર્મિક હેતુ માટે રજિસ્ટર્ડ ટ્રસ્ટને કિંમત લઈને જમીન આપવાની DDOની સત્તા પાછી ખેંચીને (વિથડ્રો કરીને) સરકાર હસ્તક રાખવામાં આવી છે.  

મુદત વધારો અને પ્રતિબંધોની નાબૂદી:

૬ મોટા શહેરી સંકુલોમાં કલેક્ટર અને DDO પર મૂકેલા પ્રતિબંધો રદ કરાયા છે. વધુમાં, જમીન કબ્જાકિંમત અને વેરા ભરવા માટે કલેક્ટરશ્રીને ૯૦ દિવસ બાદ પણ ૩ વર્ષની અવધિ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી મુદત વધારો આપવાની સત્તા સુપ્રત કરાઈ છે.  

૧૭. દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર

સાર-૧ (આમુખ): જૂના ઠરાવો બદલીને વહીવટી ઝડપ અને સુદ્રઢતા લાવવા કલેક્ટર/DDOની સત્તાઓ વધારવાનો નિર્ણય.  

સાર-૨ (કલેક્ટર સત્તા): કલેક્ટરશ્રીઓ માટે વિવિધ હેતુસરની જમીન ફાળવણીની રકમ મર્યાદામાં નોંધપાત્ર વધારો.  

સાર-૩ (DDO સત્તા): DDOશ્રી માટે પ્લોટ નિકાલ મર્યાદામાં સુધારો, ધાર્મિક હેતુ માટેની સત્તા સરકાર હસ્તક લીધી.  

સાર-૪ (અન્ય સુધારા): ૬ શહેરોમાંથી પ્રતિબંધ હટાવાયો અને કબ્જાકિંમત ભરવા માટે કલેક્ટરને મુદત લંબાવવાની સત્તા અપાઈ.  

૧૮. એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી

ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા આ ઠરાવ મુજબ, રાજ્યમાં ઝડપી વિકાસ અને વહીવટી સરળતા લાવવાના હેતુથી સરકારી પડતર જમીનો તથા ગામતળના પ્લોટો ફાળવવા માટે જિલ્લા કલેક્ટરશ્રીઓ અને જિલ્લા વિકાસ અધિકારીશ્રીઓ (DDO) ની નાણાકીય અને ક્ષેત્રફળ આધારિત સત્તામર્યાદામાં મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. સાથે જ ૬ મોટા શહેરી સંકુલો પરના જૂના પ્રતિબંધો રદ કરવામાં આવ્યા છે અને કબ્જાકિંમત ભરવાની મુદત વધારવાની સત્તા કલેક્ટરને સોંપાઈ છે, જ્યારે ધાર્મિક હેતુઓ માટે જમીન આપવાની DDOની સત્તા સરકારે પોતાના હસ્તક પાછી મેળવી છે.