"મૂળ માલિક દ્વારા થયેલા રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ સામે વારસદારોના માત્ર ભૌતિક કબ્જાનો દાવો રદ બાતલ: ભાવનગર સિવિલ કોર્ટનો ચુકાદો"

 માત્ર ભૌતિક કબ્જો કે વસવાટ હોવાના આધારે રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ રદ કરી શકાય નહીં.

• ​મુખ્ય ટાઇટલ (Main Title): મિલકતના રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજને રદબાતલ ઠરાવવા અંગેનો દીવાની દાવો
• ​યોગ્ય શીર્ષક (Title): સવજીભાઈ જીવરાજભાઈ મીસ્ત્રીના વારસદારો વિરુદ્ધ ગુજરાત રાજ્ય અને અન્ય (ખટાણા જીવાભાઈ મેરાભાઈ)
• ​સબ ટાઇટલ (Subtitle): માત્ર કબ્જો ધરાવવાના આધારે કાયદેસરના રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજને રદબાતલ ઠરાવી શકાય નહીં - ભાવનગર સિવિલ કોર્ટનો ચુકાદો
• ​કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું (Case Summary Header): રેગ્યુલર સિવિલ સૂટ નંબર ૪૯૭/૨૦૧૦ (R.C.S NO. 497-2010)

• ​કોર્ટનું નામ: ભાવનગરના મિ. બીજા એડી. સિનિયર સિવિલ જજ સાહેબની કોર્ટ, ભાવનગર

• ​હુકમ / ચુકાદા નંબર: રે.દિ.મુ. નં. ૪૯૭/૨૦૧૦ (આંક-૧૩૪)

• ​ચુકાદાની તારીખ: ૦૫/૦૮/૨૦૨૬ (ફેંસલ તારીખ

"મિલકત તબદીલી અધિનિયમની કલમ ૫૪ અને રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ રદ કરાવવાના કાનૂની ધોરણો: RCS No. 497/2010"

​૨. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ:

ભાવનગર શહેરના સરદારનગરમાં આવેલ શ્રી રામ કો.ઓ.હા.સો.લી.માં પ્લોટ નં. ૫૧ (સીટી સર્વે વોર્ડ નં. ૬, સર્વે નં. ૩૩૮૫/બ/૨૯, ક્ષેત્રફળ ૨૦૨.૩૯ ચો.મી. જેમાં ૬૫ ચો.મી. બાંધકામ) ગુજ. સવજીભાઈ જીવરાજભાઈ મીસ્ત્રીને તા. ૨૩-૦૬-૧૯૭૨ના રોજ સોસાયટી દ્વારા એલોટ કરવામાં આવ્યો હતો.  

વિવાદનો ઇતિહાસ:

વાદીઓ (સ્વ. સવજીભાઈના વારસદારો)નો દાવો હતો કે તેઓ આ મિલકત પર વસવાટ કરે છે અને કબ્જો ધરાવે છે. પરંતુ પ્રતિવાદી નં. ૫ (ખટાણા જીવાભાઈ મેરાભાઈ) દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો કે સ્વ. સવજીભાઈએ તેમના હયાતી દરમિયાન તા. ૦૪-૦૧-૨૦૦૩ના રોજ રૂ. ૬૦,૦૦૦/- નો અવેજ મેળવી રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ નં. ૪૮થી આ પ્લોટ તેમને વેચાણ કરી આપેલ છે. વાદીઓએ આ વેચાણ દસ્તાવેજ ગેરકાયદેસર, રદબાતલ અને પોતાના પર બંધનકર્તા નથી તેવું ઠરાવવા તથા કાયમી મનાઈહુકમ મેળવવા દાવો દાખલ કર્યો હતો.  

૩. કાનૂની મુદ્દાઓ (Issues Framed by Court)

• કોર્ટે ફેંસલા માટે નીચે મુજબના મુખ્ય મુદ્દાઓ નક્કી કર્યા હતા:
• શું વાદીઓ પોતાનો દાવો સાબિત કરે છે? -> નકારમાં (No) 
• શું વાદીઓ સાબિત કરે છે કે તેઓ દાવો વાળી મિલકતમાં ઉપયોગ, ભોગવટો અને કબ્જો ધરાવે છે? -> હકારમાં (Yes) 
• શું વાદીઓ સાબિત કરે છે કે સબ-રજિસ્ટ્રાર કચેરીમાં નોંધાયેલ રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ નં. ૪૮ (તા. ૦૪-૦૧-૨૦૦૩) રદબાતલ, ગેરકાયદેસર અને વાદીઓને બંધનકર્તા નથી? -> નકારમાં (No) 
• શું વાદીઓ કાયમી/મનાઈહુકમ મેળવવા હકદાર છે? -> નકારમાં (No) 
• શું પ્રતિવાદી નં. ૫ સાબિત કરે છે કે તેઓ વિવાદિત મિલકતના બોનાફાઈડ (કાયદેસરના) ખરીદનાર છે? -> હકારમાં (Yes) 
• શું વાદીઓ માગેલી દાદ મેળવવા હકદાર છે? -> નકારમાં (No) 

મિલકત ટ્રાન્સફર કાયદાની કલમ ૫૪ (Sec 54, Transfer of Property Act) અને પુરાવાના કાયદાની કલમ ૧૦૧ (Sec 101, Evidence Act) અનુસાર મૂળ માલિકે પોતાની હયાતીમાં પૂરતો અવેજ મેળવીને કાયદેસર દસ્તાવેજ કર્યો હતો.

૪. મહત્વના અવલોકનો અને કાનૂની જોગવાઈઓ.

ભારતીય પુરાવા અધિનિયમ, ૧૮૭૨ (કલમ ૧૦૧ - સાબિતીનો બોજો):

જે વ્યક્તિ પોતાના હસ્તકના હક્ક કે દાવો સાબિત કરવા માગે છે, તેણે જ કોર્ટ સમક્ષ પુરાવા રજૂ કરીને હકીકત સાબિત કરવી પડે.  

રજિસ્ટ્રેશન એક્ટ, ૧૯૦૮ (કલમ ૧૭):

રૂ. ૧૦૦ કે તેથી વધુ કિંમતની સ્થાવર મિલકતનું હસ્તાંતરણ રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજથી થવું અતિ આવશ્યક છે.  

ટ્રાન્સફર ઓફ પ્રોપર્ટી એક્ટ, ૧૮૮૨ (કલમ ૫૪ - વેચાણની વ્યાખ્યા):

કિંમતના બદલામાં માલીકી હક્કની તબદીલી એટલે વેચાણ. જો વેચનારે અવેજ મેળવીને રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ કરી આપ્યો હોય તો તે કાયદેસરની તબદીલી ગણાય છે.  

દસ્તાવેજ રદ કરવાના આધાર:

દસ્તાવેજ ત્યારે જ રદ થઈ શકે જો તે છેતરપિંડી, અયોગ્ય પ્રભાવ (Undue Influence), સગીર દ્વારા થયેલ વ્યવહાર કે કાયદાકીય ભૂલથી થયેલ હોય. માત્ર કબ્જો પોતાની પાસે હોવાનો દાવો કરીને કાયદેસરના રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજને અમાન્ય ઠેરવી શકાય નહીં.  

૫. ઐતિહાસિક ચુકાદો અને અંતિમ નિર્ણય

• અંતિમ હુકમ (Final Order):
• વાદીઓનો દાવો "નામંજૂર" (Dismissed) કરવામાં આવે છે.  
• પ્રતિવાદી નં. ૫ નો કાઉન્ટર ક્લેઈમ (સંપૂર્ણ મૌખિક કે દસ્તાવેજી પુરાવા રજૂ ન કરવાના કારણે) પણ "નામંજૂર" કરવામાં આવે છે.  
• તમામ પક્ષકારોએ પોતપોતાનો દાવો ખર્ચ જાતે ભોગવવાનો રહેશે.  
• હુકમ આપનાર ન્યાયાધીશ: મયુર ડી. બ્રહ્મભટ્ટ, બીજા એડી. સિનિયર સિવિલ જજ, ભાવનગર (Code: GJ01008).  

૬. ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

• આ ચુકાદો મિલકત સબંધી કાયદાઓમાં ખૂબ જ મહત્વનો સિદ્ધાંત પ્રસ્થાપિત કરે છે:
• રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજની સક્ષમતા: મૂળ માલિકે અવેજ મેળવીને કરેલો રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ સંપૂર્ણ કાયદેસર ગણાય છે.  
• માત્ર કબ્જાનો આધાર અપર્યાપ્ત: મૂળ માલિકના અવસાન બાદ તેના વારસદારો માત્ર ભૌતિક કબ્જો કે વસવાટ ધરાવતા હોય તેટલા માત્રથી મૂળ માલિકે હયાતીમાં કરેલા કાયદેસરના રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજને રદબાતલ ઠરાવી શકતા નથી.  

૭. મુદ્દાવાઇઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો અને ટૂંકમાં સાર

પેરેગ્રાફ ૧: દાવા અરજી અને માગેલી દાદ

વિસ્તારથી વિગત: વાદીઓએ દાવો દાખલ કરી માંગણી કરી હતી કે પ્રતિવાદી નં. ૫ ના તરફેણમાં થયેલ તા. ૦૪-૦૧-૨૦૦૩નો રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ નં. ૪૮ રદબાતલ ઠરાવવો, વાદીઓના કબ્જામાં દખલગીરી ન કરવાનો કાયમી મનાઈહુકમ આપવો અને મહેસૂલી ચોપડે ફેરફાર ન કરવાનો હુકમ કરવો.  

ટૂંકમાં સાર: વાદીઓએ પ્લોટ નં. ૫૧ ના રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજને રદબાતલ ઠરાવી કબ્જો જાળવી રાખવા દાવો કર્યો.  

પેરેગ્રાફ ૨ થી ૫: વાદીનો પક્ષ અને કથન

વિસ્તારથી વિગત: વાદીઓ અનુસાર પ્લોટ મૂળ સવજીભાઈ જીવરાજભાઈને ૧૯૭૨માં એલોટ થયો હતો. વાદીઓ તેમાં રહે છે અને બેંકનું ધિરાણ પણ ભરપાઈ કરે છે. વર્તમાનપત્રમાં નોટિસ પ્રસિદ્ધ થતાં તેમને જાણ થઈ કે પ્રતિવાદી નં. ૫ એ ગેરકાયદેસર રીતે અને પૂરતા અવેજ વગર દસ્તાવેજ કરાવી લીધો છે.  

ટૂંકમાં સાર: વાદીઓનો આક્ષેપ હતો કે વેચાણ દસ્તાવેજ છેતરપિંડીથી અને અવેજ વગર બનાવવામાં આવ્યો છે તથા કબ્જો તેમની પાસે જ છે.  

પેરેગ્રાફ ૬ થી ૯: પ્રતિવાદીનો બચાવ અને કાઉન્ટર ક્લેઈમ

વિસ્તારથી વિગત: પ્રતિવાદી નં. ૫ એ તમામ આક્ષેપો નકારી કાઢ્યા અને જણાવ્યું કે તેમણે સ્વ. સવજીભાઈને રૂ. ૬૦,૦૦૦/- નો પૂરો અવેજ ચૂકવીને તા. ૦૪-૦૧-૨૦૦૩ ના રોજ રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ કરાવ્યો છે. વાદીઓ અનધિકૃત રીતે કબ્જો જમાવી બેઠા છે, તેથી કબ્જો સોંપવા કાઉન્ટર ક્લેઈમ કર્યો.  

ટૂંકમાં સાર: પ્રતિવાદી નં. ૫ એ પોતાને કાયદેસરના ખરીદનાર ગણાવી વાદીઓનો દાવો રદ કરવાની માંગ કરી.  

પેરેગ્રાફ ૧૨ થી ૧૯: અદાલતની ચર્ચા, પુરાવા અને કાનૂની અવલોકન

વિસ્તારથી વિગત: કોર્ટે તમામ મૌખિક અને દસ્તાવેજી પુરાવાઓ તપાસ્યા. કોર્ટે નોંધ્યું કે વાદીઓ મિલકતમાં વસવાટ કરે છે તે સાચું છે, પરંતુ મૂળ માલિક સ્વ. સવજીભાઈએ સબ-રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ રૂ. ૬૦,૦૦૦/- નો અવેજ સ્વીકારીને કાયદેસરનો દસ્તાવેજ કરી આપેલો છે. મિલકત તબદીલી અધિનિયમની કલમ ૫૪ મુજબ આ તબદીલી કાયદેસર છે.  

ટૂંકમાં સાર: અદાલતે ઠરાવ્યું કે માલિકે જાતે અવેજ લઈને રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ કર્યો હોવાથી તેને ગેરકાયદેસર ગણી શકાય નહીં.  

પેરેગ્રાફ ૨૦ અને આખરી હુકમ: અદાલતનો નિર્ણય

વિસ્તારથી વિગત: માત્ર વાદીઓ પાસે કબ્જો છે તે કારણસર રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ 'અબ ઇનિશિયો' (શરૂઆતથી જ) ગેરકાયદેસર ઠરતો નથી. તેથી વાદીઓનો દાવો રદ કરવામાં આવ્યો. પ્રતિવાદી નં. ૫ પણ જરૂરી પુરાવા રજૂ ન કરી શકતા તેમનો કાઉન્ટર ક્લેઈમ પણ રદ થયો.  

ટૂંકમાં સાર: કોર્ટે વાદીનો દાવો અને પ્રતિવાદીનો કાઉન્ટર ક્લેઈમ બંને રદ કરીને કેસ પૂર્ણ કર્યો.  

૮. એક પેરેગ્રાફમાં સમગ્ર કેસની સમજૂતી

સમગ્ર કેસની સમજૂતી:

આ કેસ ભાવનગરની સિવિલ કોર્ટ સમક્ષ ચાલતો મિલકતના હક્ક અને રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ અંગેનો દાવો હતો. વાદીઓએ (સ્વ. સવજીભાઈના વારસદારો) એવો દાવો કર્યો હતો કે પ્લોટ નં. ૫૧ માં તેઓ વસવાટ કરે છે અને પ્રતિવાદી નં. ૫ ના તરફેણમાં થયેલ રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજ (વર્ષ ૨૦૦૩) ગેરકાયદેસર હોવાથી રદ થવો જોઈએ. જોકે, અદાલતે કાનૂની જોગવાઈઓ (Transfer of Property Act Sec 54 & Evidence Act Sec 101) ધ્યાને લઈ તારણ કાઢ્યું કે મૂળ માલિક સ્વ. સવજીભાઈએ પોતાના હયાતી દરમિયાન પૂરતો અવેજ મેળવીને રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ કર્યો હતો. માત્ર વાદીઓ મિલકત પર કબ્જો કે વસવાટ ધરાવે છે તે કારણસર કાયદેસર નોંધાયેલા વેચાણ દસ્તાવેજને રદબાતલ ઠરાવી શકાય નહીં. પરિણામે, કોર્ટે વાદીઓનો દાવો રદ (Dismiss) કર્યો છે.