ગુજરાત સરકાર મહેસૂલ વિભાગ: મહેસૂલી તલાટીઓની કામગીરી તથા જવાબદારીઓનું નવું નિયમન

 ગુજરાત સરકાર - મહેસૂલ વિભાગનો અધિકૃત ઠરાવ

મહેસૂલી તલાટીઓ માટે નવેસરથી જોબ-ચાર્ટ (કામગીરી અને ફરજો) નિયત કરવા અંગે

૧. સંક્ષિપ્ત મથાળું (Summary Header)

મહેસૂલી તલાટીઓ અને પંચાયત તલાટી-કમ-મંત્રી વચ્ચે કામગીરીની સ્પષ્ટ વહેંચણી કરી મહેસૂલી તલાટીઓ માટે સુધારેલો જોબ-ચાર્ટ જાહેર કરવાનો ગુજરાત સરકારનો નિર્ણય.  

૨. સરકારી વિભાગ / સત્તામંડળનું નામ (કોર્ટને સ્થાને)

મહેસૂલ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર, સચિવાલય, ગાંધીનગર.  

૩. હુકમ / ઠરાવ નંબર

RD/RET/e-file/15/2024/12554/N  

૪. તારીખ. ૧૭.૦૮.૨૦૨૬ (સરકારશ્રીની મંજૂરી તારીખ: ૧૩.૦૮.૨૦૨૬)  

૫. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ (Background)

અગાઉ મહેસૂલ વિભાગના ૨૪.૦૨.૨૦૧૨ના ઠરાવ દ્વારા મહેસૂલી તલાટીઓ અને પંચાયત વિભાગના ૨૧.૦૭.૨૦૧૨ના ઠરાવ દ્વારા તલાટી-કમ-મંત્રીઓ માટે જોબ-ચાર્ટ નિયત કરાયેલ હતો. ગ્રામ્ય સ્તરે કામગીરીનું પુનરાવર્તન ન થાય અને કામની સ્પષ્ટતા રહે તે માટે નવો જોબ-ચાર્ટ બનાવવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હતી.  

૬. પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ (History)

ગ્રામ્ય કક્ષાએ મહેસૂલી તલાટી અને પંચાયત તલાટી-કમ-મંત્રીની ફરજો વચ્ચે સ્પષ્ટતા લાવવા માટે સરકારે પંચાયતી કાયદાની કામગીરી અને વ્યક્તિલક્ષી/વિકાસલક્ષી યોજનાઓ પંચાયત મંત્રીને સુપ્રત કરવાનો તેમજ ખેત-જમીન, રેકર્ડ, હદ નિશાન, અને ખાણ-ખનિજ સંબંધી તમામ કામગીરી મહેસૂલી તલાટીને સોંપવાનો મુસદ્દો વિચારણા હેઠળ લીધો હતો.  

૭. ઐતિહાસિક નિર્ણય / ઠરાવ (Historic Decision)

જૂનો ૨૪.૦૨.૨૦૧૨નો ઠરાવ રદ કરીને મહેસૂલી તલાટીઓ માટે ૪૫ મુદ્દા ધરાવતો નવો અને સ્પષ્ટ જોબ-ચાર્ટ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે.  

૮. ઠરાવનું મહત્વ અને અસર (Importance & Impact)

કામગીરીની સ્પષ્ટતા: મહેસૂલ અને પંચાયત વિભાગના તલાટીઓની જવાબદારીઓ અલગ-અલગ સુનિશ્ચિત થઈ.  

મદદ અને સુવિધા: મહેસૂલી તલાટી ફરજ દરમિયાન ગ્રામ પંચાયત ઘરનો ઉપયોગ કરી શકશે અને ખાસ કિસ્સામાં VCE (વિલેજ કોમ્પ્યુટર આંત્રપ્રિન્યોર) ની મદદ મેળવી શકશે.  

ડિજિટલ કામગીરી: PM-સ્વામિત્વ યોજના, GCES એપ પર પાક કાપણી અખતરા, ફાર્મર રજિસ્ટ્રી અને IFP પોર્ટલ જેવી ઓનલાઈન કામગીરીનો સમાવેશ કરાયો છે.  

૯. નિર્ણય / હુકમ (Order Details)

તમામ જૂના આદેશો રદ કરી મહેસૂલી તલાટીઓને નીચે દર્શાવ્યા મુજબના જોબ-ચાર્ટ અનુસાર કામગીરી સોંપવાનો આદેશ કરવામાં આવે છે.  

૧૦. સંસ્થા / કચેરીનું ચિત્ર

૧૧. કાનૂની મુદ્દાઓ (Legal Aspects)

જમીન મહેસૂલ સંહિતા (Land Revenue Code) ની કલમ-૧૨૩, કલમ-૧૨૫ અને કલમ-૧૪૯ થી ૧૫૫ મુજબની વસૂલાત અને કાર્યવાહી.  

અશાંત ધારો, લેન્ડ ગ્રેબિંગ એક્ટ, સૌરાષ્ટ્ર વૃક્ષ છેદન ધારો, હિજરતી મિલકત કાયદો અને ગૌણ ખનીજ નિયમો અંતર્ગતની કામગીરી.  

૧૨. મહત્વના અવલોકનો (Key Observations)

વ્યક્તિલક્ષી અને વિકાસલક્ષી યોજનાઓ પંચાયત મંત્રી સંભાળશે, જ્યારે જમીન રેકર્ડ, સરકારી ખરાબા અને મહેસૂલી બાબતો મહેસૂલી તલાટી સંભાળશે.  

આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, કૃષિ રાહત પેકેજ અને આનાવારી કામગીરીમાં પંચાયત તલાટી-કમ-મંત્રીએ મહેસૂલી તલાટીને સહકાર અને મદદ આપવાની રહેશે.  

૧૩. અંતિમ ચુકાદો / આદેશ (Final Order)

આ ઠરાવ ગુજરાતના રાજ્યપાલશ્રીના હુકમથી સંયુક્ત સચિવ (સેવા), મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા ૧૭.૦૮.૨૦૨૬ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.  

૧૪. મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી વિગતો 

(તલાટીનો જોબ-ચાર્ટ - ૪૫ મુદ્દા)

1. મહેસૂલના વિવિધ અધિનિયમો, નિયમો, હિજરતી મિલકત અને અશાંત ધારા અન્વયેની કામગીરી.  
2. સરકારી જમીન રેકર્ડ, સરવે અને PM-સ્વામિત્વ યોજના.  
3. પરચૂરણ ઊપજ (જેમ કે એક્સાલી વાવેતર) ની વસૂલાત.  
4. પેઢીનામું, વારસાઈ અને ખેડૂત ખાતેદાર પ્રમાણપત્રો આપવા.  
5. સરકારી ખરાબા અને જમીન દબાણ અંગેની કામગીરી.  
6. સાર્વજનિક મિલકતો, ગૌચર, જળાશયો અને ખનીજનો વહીવટ.  
7. આપત્તિ (આગ, પૂર, અછત) સમયે રાહત-બચાવ અને રિપોર્ટિંગ.  
8. કૃષિ રાહત પેકેજની અરજીઓ, સ્થળ તપાસ અને વેરિફિકેશન.  
9. રેશનકાર્ડ E-KYC ની કામગીરી.  
10. પૂર કે આપત્તિમાં જમીન ધોવાણનો સરવે અને સહાય.  
11. લેન્ડ રેવેન્યુ કોડ કલમ-૧૪૯ થી ૧૫૫ અન્વયે બાકી લેણાંની વસૂલાત.  
12. ઇન્કમ ટેક્સ, સેલ્સ ટેક્સ, ભૂમિ સંરક્ષણ અને જળ સિંચાઈના લેણાંની વસૂલાત.  
13. મજૂર અદાલત (Labour Court) ના રિકવરી સર્ટિફિકેટ મુજબ વસૂલાત.  
14. વાર્ષિક હિસાબો અને જમાબંધી પૂર્તતા.  
15. સાથણીથી જમીન ફાળવણી અને ગામતળ નીમ કરવું.  
16. ખેડૂતોને આર્થિક સહાય માટે દફતરના ઉતારા આપવા.  
17. સાર્વજનિક હેતુઓ માટે જમીન નીમ કરવી.  
18. વરસાદ, પાકના અહેવાલો અને પત્રકો મોકલવા.  
19. ઉદ્યોગો માટે IFP PORTAL ની જમીન સંબંધી કામગીરી.  
20. આનાવારી સમિતિની રચના, તુલાવારી અને સચિવ તરીકે ફરજ.  
21. એગ્રીકલ્ચરલ સેન્સસ (કૃષિ વસતીગણતરી).  
22. સાથણી અંગેના રોજકામો અને જાહેરાતો.  
23. શરતભંગ (ખાસ શરત/પટાની જમીન) ની ચકાસણી અને કાર્યવાહી.  
24. સરકારી, મિનરલ્સ, ખાલસા અને બિનવારસી મિલકતોનો વહીવટ.  
25. હદનિશાન દુરસ્તી, જાળવણી અને કલમ-૧૨૩/૧૨૫ નો અમલ.  
26. જમીન સંપાદન અન્વયે પંચ રોજકામ અને નોટિસ બજવણી.  
27. કમી/જાસ્તી/દુરસ્તી પત્રકો અને મહેસૂલ વધ-ઘટ.  
28. સીટી સરવે લાગુ થતાં બિનખેતી દફતર બંધ કરી સુપ્રત કરવું.  
29. જમીન મહેસૂલનો વાર્ષિક વહીવટી અહેવાલ.  
30. વન વિભાગના કાયદા હેઠળ ગ્રામ અધિકારી તરીકેની ફરજો.  
31. પાક ઉત્પાદન અને જમીન સુધારણા કામગીરી.  
32. GCES એપ પર ઓનલાઇન પાક કાપણી અખતરા (Crop Cutting Experiments).  
33. ફાર્મર રજિસ્ટ્રેશન ઝુંબેશ.  
34. ફાર્મર રજિસ્ટ્રીમાં અપ્રૂવલ લેવલ-૧ ની કામગીરી.  
35. કૃષિ રાહત સમયે વાવેતર ચકાસણી દાખલો આપવો.  
36. લેન્ડ ગ્રેબિંગ એક્ટ હેઠળની કામગીરી.  
37. લાવણી પત્રક તૈયાર કરવું.  
38. સૌરાષ્ટ્ર વૃક્ષ છેદન ધારા હેઠળ ઝાડની હરાજી અને દેખરેખ.  
39. ગૌણ ખનીજ અને માટી ખોદકામ પર દેખરેખ.  
40. દારૂખાના વેચાણ પરવાના માટે પંચ રોજકામ/જવાબ.  
41. સરવે નંબર દુરસ્તી ફાઇલો અને દફતરી સુધારા નં. ૧.  
42. બિનખેતી માપણી અને નમૂના અધ્યતન રાખવા.  
43. આનાવારીની કામગીરી.  
44. ઉપરી મહેસૂલી અધિકારી દ્વારા સોંપાતી તમામ કામગીરી.  
45. સરકારશ્રી દ્વારા સોંપવામાં આવતી અન્ય તમામ કામગીરી.  

૧૫. દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર

પ્રસ્તાવના સાર: પંચાયતી કાયદાની કામગીરી પંચાયત મંત્રીને અને મહેસૂલી કાયદા/જમીન રેકર્ડની કામગીરી મહેસૂલી તલાટીને સોંપવાના સિદ્ધાંત આધારે નવો જોબ-ચાર્ટ બનાવ્યો.  

જમીન અને રેકર્ડ સાર: જમીન દબાણ, ગૌચર, સરકારી ખરાબા, માપણી, અને સીટી સરવે સંબંધી તમામ બાબતો મહેસૂલી તલાટી હેઠળ રહેશે.  

ડિજિટલ અને યોજનાકીય સાર: ફાર્મર રજિસ્ટ્રી, GCES એપથી પાક કાપણી અખતરા, IFP પોર્ટલ અને E-KYC જેવી આધુનિક કામગીરી આ જોબ-ચાર્ટનો ભાગ છે.  

વસૂલાત અને કાયદા સાર: લેન્ડ રેવેન્યુ કોડ મુજબ મહેસૂલી લેણાં, ઇન્કમ ટેક્સ/સેલ્સ ટેક્સની વસૂલાત, લેન્ડ ગ્રેબિંગ અને ગૌણ ખનીજ કાયદાનું પાલન કરાવવું.  

વહીવટી સહયોગ સાર: મહેસૂલી તલાટી પંચાયત ઘરનો ઉપયોગ કરી શકશે અને પંચાયત તલાટી તેમને આપત્તિ તથા સર્વે કામગીરીમાં મદદ કરશે.  

૧૬. એક પેરેગ્રાફમાં એકંદર સમજૂતી

ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા ૧૭.૦૮.૨૦૨૬ ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા આ ઠરાવ અનુસાર, અગાઉનો ૨૦૧૨ નો ઠરાવ રદ કરીને મહેસૂલી તલાટીઓ માટે ૪૫ મુદ્દાનો નવો જોબ-ચાર્ટ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ ઠરાવનો મુખ્ય હેતુ પંચાયત તલાટી અને મહેસૂલી તલાટીની ફરજો વચ્ચે સ્પષ્ટ વિભાજન લાવવાનો છે, જેથી વિકાસલક્ષી કામો પંચાયત મંત્રી કરે અને ખેત-જમીન, સરકારી મિલકતો, વસૂલાત, ડિજિટલ ફાર્મર રજિસ્ટ્રી, લેન્ડ ગ્રેબિંગ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન જેવી મહેસૂલી કામગીરીઓ મહેસૂલી તલાટી દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવે.