અસીલે ખોટો ઓળખ પુરાવો આપ્યો હોય, તો માત્ર 'ઓળખ' આપનાર વકીલ ગુનેગાર નથી: ગુજરાત હાઈકોર્ટ

વકીલ દ્વારા માત્ર ઓળખ (Identification) આપવા બદલ ગુનાહિત જવાબદારી ઠેરવી શકાય નહીં: ગુજરાત હાઇકોર્ટ  

૨. યોગ્ય શીર્ષક આપો

વિશેષ શીર્ષક: સોગંદનામા પર રજૂ કરેલા ઓળખના પુરાવા આધારે સહી પ્રમાણિત કરનાર એડવોકેટ સામેની એફ.આઈ.આર. રદ કરતી ગુજરાત વડી અદાલત  

૩. એક સબ ટાઈટલ આપો

સબ ટાઇટલ: જમીન વિવાદ અને બનાવટી સોગંદનામાના કેસમાં વકીલની ભૂમિકા, કાનૂની દાયિત્વ અને સી.આર.પી.સી. ની કલમ ૪૮૨ હેઠળ વડી અદાલતનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય  

૪. કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

મથાડું (Case Title): નિસર્ગ દીપકકુમાર શાહ વિરુદ્ધ ગુજરાત રાજ્ય અને અન્ય  

૫. કોર્ટનું નામ

અદાલત: ગુજરાત વડી અદાલત, અમદાવાદ (In the High Court of Gujarat at Ahmedabad)  

૬. હુકમ નંબર

કેસ / હુકમ નંબર: R/CRIMINAL MISC. APPLICATION (FOR QUASHING & SET ASIDE FIR/ORDER) NO. 15345 of 2021  

૭. તારીખ.

 ચુકાદાની તારીખ: ૧૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (18/08/2026)

(પીઠ: માનીય ન્યાયમૂર્તિ પી. એમ. રાવલ - Hon'ble Mr. Justice P. M. Raval)  

૮. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

ભુજ, કચ્છ ખાતે આવેલી ખેતીની જમીન (સર્વે નંબર ૮૭) અંગે અસલી માલિક અને અન્ય પક્ષકારો વચ્ચે કથિત બોગસ પાવર ઓફ એટર્ની, સંમતિ-લેખ અને વેચાણ દસ્તાવેજ (Sale Deed) નો વિવાદ ચાલતો હતો. આ વિવાદ અંગે માંકુવા પોલીસ સ્ટેશનમાં એફ.આઈ.આર. (C.R. No. I-82/2016) નોંધાઈ હતી. તે એફ.આઈ.આર. રદ કરાવવા હાઇકોર્ટમાં ક્વોશિંગ અરજી (Cr.M.A. No. 34439/2016) કરવામાં આવી હતી. આ અરજી દરમિયાન પક્ષકાર તરફથી રજૂ થયેલું સોગંદનામું એફ.એસ.એલ. (FSL) તપાસમાં બોગસ સાબિત થતાં હાઇકોર્ટના નિર્દેશથી સોલા હાઇકોર્ટ પોલીસ સ્ટેશનમાં IPC ની વિવિધ કલમો હેઠળ નવી FIR (C.R. No. I-234/2019) નોંધવામાં આવી હતી, જેમાં વકીલને પણ આરોપી બનાવાયા હતા.  

૯. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

૧. ભુજની જમીનના વેચાણ દસ્તાવેજ અને બોગસ પાવર ઓફ એટર્નીના આધારે રેવન્યુ અપીલ, કલેક્ટર સમક્ષ અરજીઓ અને દીવાની દાવો (Special Civil Suit No. 17/2016) ચાલતા હતા.

૨. હાઇકોર્ટમાં ચાલી રહેલી ક્વાશિંગ અરજીમાં પક્ષકાર ખીમજીભાઈ હીરજી પટેલ તરફથી સંમતિ અંગેનું સોગંદનામું રજૂ થયું.

૩. અરજદાર (એડવોકેટ) એ અસીલ દ્વારા આપવામાં આવેલા ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સની નકલના આધારે સોગંદનામામાં ઓળખ (Identification) આપી હતી.

૪. FSL રિપોર્ટમાં માલૂમ પડ્યું કે સોગંદનામું કરનાર અસલી વ્યક્તિ નહોતી.

૫. હાઇકોર્ટના આદેશથી રજિસ્ટ્રાર જનરલે અધિકૃત કરીને સોલા હાઇકોર્ટ પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ દાખલ કરાવી, જેમાં ચાર્જશીટ બાદ Criminal Case No. 11218/2021 નોંધાયો.  

૧૦. ઐતિહાસિક ચુકાદો

નામદાર ગુજરાત હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ ચુકાદો આપ્યો કે જ્યારે વકીલની ભૂમિકા માત્ર અસીલ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા સત્તાવાર પુરાવા (જેમ કે ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ) ના આધારે તેની ઓળખ (Identification) પ્રસ્થાપિત કરવા પૂરતી જ હોય, ત્યારે અસીલ દ્વારા આચરવામાં આવેલી ઠગાઈ કે બોગસ સોગંદનામા માટે વકીલ પર ગુનાહિત દાયિત્વ (Criminal Liability) લાદી શકાય નહીં.  

૧૧. ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

વકીલો માટે કાનૂની સંરક્ષણ: આ નિર્ણયથી પોતાના વ્યવસાયિક ફરજના ભાગરૂપે પક્ષકારોની ઓળખ આપતા વકીલોને બિનજરૂરી ગુનાહિત કાર્યવાહીમાંથી રક્ષણ મળે છે.  

ન્યાયિક સ્પષ્ટતા: અસીલના કાવતરા કે બનાવટી પુરાવાની જાણકારી વગર માત્ર સહી પ્રમાણિત કરનાર વ્યવસાયી પર ગુનાહિત કલમો લગાડી શકાય નહીં તે સિદ્ધાંત પુનઃસ્થાપિત થયો.  

૧૨. ચુકાદાનો નિર્ણય

ગુજરાત વડી અદાલતે અરજદાર એડવોકેટ સામેની એફ.આઈ.આર. (C.R. No. I-234 of 2019, સોલા હાઇકોર્ટ પોલીસ સ્ટેશન) તથા તેને અનુલક્ષીને નીચલી અદાલતમાં ચાલતી તમામ ગુનાહિત કાર્યવાહી (Criminal Case No. 11218/2021) રદ (Quash and Set Aside) કરી છે.  

૧૩. જે તે કોર્ટનો ફોટોગ્રાફ

૧૪. કાનૂની મુદ્દાઓ

શું ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ જોઈને સોગંદનામામાં ઓળખ આપનાર એડવોકેટ સામે IPC કલમ ૪૦૬, ૪૨૦, ૪૬૫, ૪૬૭, ૪૬૮, ૪૭૧ અને ૧૯૩ હેઠળ ગુનો બને?  

શું અસીલ દ્વારા રજૂ કરાયેલા બોગસ દસ્તાવેજ માટે વકીલને ગુનાહિત કાવતરામાં ભાગીદાર ગણી શકાય?  

૧૫. મહત્વના અવલોકનો

એક વકીલ પાસે એટલી જ અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તે અસીલ દ્વારા રજૂ કરાયેલા ઓળખના પુરાવા (જેમ કે ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ) આધારે તેની સોગંદનામા પર ઓળખ આપે.  

વકીલે પોતે બોગસ દસ્તાવેજ બનાવવામાં ભાગ લીધો હોય કે વકીલને તે બોગસ હોવાની જાણકારી હોય તેવો કોઈ પુરાવો ચાર્જશીટમાં નથી.  

માત્ર ઓળખ આપવાથી વકીલ અદાલતને ગેરમાર્ગે દોરવા કે ઠગાઈ કરવાના ગુનામાં દોષિત ઠરી શકતો નથી.  

૧૬. અંતિમ ચુકાદો

અરજી મંજૂર કરવામાં આવે છે (Rule made absolute). અરજદાર એડવોકેટ નિસર્ગ દીપકકુમાર શાહ સામેની એફ.આઈ.આર. રદ કરવામાં આવે છે. આ અવલોકનો માત્ર અરજદાર વકીલ પૂરતા મર્યાદિત છે અને અન્ય મુખ્ય આરોપીઓ સામેનો ટ્રાયલ કાયદા મુજબ સ્વતંત્ર રીતે ચાલશે.  

૧૭. મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો અને દરેક પેરેગ્રાફનો ટૂંકમાં સાર

પેરેગ્રાફ ૧: મૂળ વિવાદની શરૂઆત

ભુજની જમીન સંબંધિત ખોટા પાવર ઓફ એટર્ની અને વેચાણ દસ્તાવેજના આધારે માંકુવા પોલીસ સ્ટેશનમાં એફ.આઈ.આર. નોંધાઈ હતી. તે એફ.આઈ.આર. રદ કરવા માટે હાઇકોર્ટમાં અરજી કરાઈ હતી.  

ટૂંકમાં સાર: જમીનના બોગસ કાગળોના આધારે શરૂ થયેલા વિવાદમાંથી હાઇકોર્ટમાં ક્વાશિંગ અરજી દાખલ થઈ હતી.  

પેરેગ્રાફ ૨: બોગસ સોગંદનામું અને નવી એફ.આઈ.આર.

હાઇકોર્ટની અરજીમાં રજૂ થયેલું સંમતિ સોગંદનામું ખોટું હોવાનું FSL તપાસમાં બહાર આવતાં, હાઇકોર્ટના આદેશથી સોલા પોલીસ સ્ટેશનમાં નવી એફ.આઈ.આર. નોંધાઈ હતી.  

ટૂંકમાં સાર: સોગંદનામું બોગસ નીકળતાં હાઇકોર્ટના નિર્દેશથી સોલા પોલીસ સ્ટેશનમાં ગુનો નોંધાયો.  

પેરેગ્રાફ ૩: અરજદાર એડવોકેટની ભૂમિકા અને દલીલો

અરજદાર એડવોકેટે માત્ર ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સના આધારે સોગંદનામું કરનારની ઓળખ આપી હતી. મૂળ પક્ષકારો વચ્ચે સમજુતી થઈ ગઈ હોવાથી એડવોકેટ સામેની કાર્યવાહી રદ કરવા દલીલ કરાઈ.  

ટૂંકમાં સાર: વકીલે માત્ર ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સથી ઓળખ આપી હતી અને મૂળ વિવાદ ઉકેલાઈ ગયો હતો.  

પેરેગ્રાફ ૪: અદાલતનું અવલોકન અને નિષ્કર્ષ

અદાલતે નોંધ્યું કે વકીલે અસીલના ઓળખના પુરાવા પર વિશ્વાસ રાખી ફરજ બજાવી હતી. બનાવટી પુરાવામાં વકીલની સંડોવણી ન હોવાથી તેમની સામે કોઈ ગુનો બનતો નથી.  

ટૂંકમાં સાર: અસીલના બોગસ પુરાવા માટે માત્ર ઓળખ આપનાર વકીલને ગુનેગાર ગણી શકાય નહીં.  

૧૮. એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી (Comprehensive One-Paragraph Summary)

આ કેસમાં ભુજની જમીન વિવાદ સંબંધિત અગાઉની ક્વાશિંગ અરજીમાં રજૂ થયેલા સોગંદનામા પર એડવોકેટ નિસર્ગ દીપકકુમાર શાહે પક્ષકારના ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સની નકલના આધારે ઓળખ (Identification) આપી હતી. બાદમાં એફ.એસ.એલ. તપાસમાં સોગંદનામું અને ઓળખનો દસ્તાવેજ બોગસ માલૂમ પડતા હાઇકોર્ટના આદેશથી સોલા હાઇકોર્ટ પોલીસ સ્ટેશનમાં ઠગાઈ અને કાવતરાની એફ.આઈ.આર. નોંધાઈ હતી જેમાં વકીલને પણ આરોપી બનાવાયા હતા. ગુજરાત હાઇકોર્ટે આ ચુકાદામાં ઠરાવ્યું કે વકીલ પાસેથી અસીલે આપેલા ઓળખના પુરાવા પર વિશ્વાસ રાખી સહી કરવાની અપેક્ષા હોય છે; બનાવટી દસ્તાવેજ ઊભો કરવામાં વકીલની પ્રત્યક્ષ સંડોવણી ન હોય ત્યાં સુધી માત્ર ઓળખ આપવા બદલ વકીલ પર ગુનાહિત જવાબદારી લાદી શકાય નહીં. આથી, વડી અદાલતે અરજદાર વકીલ સામેની એફ.આઈ.આર. અને ચાર્જશીટની તમામ કાર્યવાહી રદ (Quash) કરી હતી.