"ગ્રામીણ વિકાસ અને મહેસૂલી રાહત: 'સી' વર્ગના ગામોમાં બિનખેતી આકારના દરોમાં ઘટાડા અંગેનો મહત્વપૂર્ણ હુકમ"

બિનખેતી આકારના દર અને વર્ગીકરણમાં ફેરફાર અંગેનો મહેસૂલ વિભાગનો પરિપત્ર 

"સી" વર્ગના ગામોમાં બિનખેતી (N.A.) આકારના દરમાં ઘટાડો અને વસૂલાત અંગેની માર્ગદર્શિકા  

એક સબ ટાઈટલ આપો

ગુજરાત હાઈકોર્ટના વિવિધ ચુકાદાઓ અને પશ્ચાતવર્તી અસરથી બિનખેતી આકાર વસૂલવા બાબત  

કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

રાજ્ય સરકાર દ્વારા તા. ૨૬/૧૨/૨૦૦૩ ના જાહેરનામાથી સુધારવામાં આવેલ બિનખેતી આકારના દરો સામે નામદાર હાઈકોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી રિટ અરજીઓ અને તેના અનુસંધાનમાં સરકારે લીધેલા નીતિગત નિર્ણયોની વિગતો.  

કોર્ટનું નામ: નામદાર ગુજરાત હાઈકોર્ટ  

હુકમ નંબર: પરિપત્ર ક્રમાંક:- એસસીએ/૯૧૬૪/૦૫/૧૩૫૨/૦૫/ક  

તારીખ: ૩૧/૦૫/૨૦૦૬  

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

ગુજરાત બ્લેક ટેપ કવોરી ઈન્ડસ્ટીઝ એસોસીએશન તેમજ અન્ય સંસ્થાઓ અને કંપનીઓ દ્વારા નામદાર હાઈકોર્ટમાં સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન (SCA) દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ અરજીઓમાં રાજ્ય સરકાર દ્વારા જાહેરનામા ક્રમાંકઃ એલઆરઆર-૧૦૨૦૦૨-૧૬૪૦ ક, તા. ૨૬/૧૨/૨૦૦૩ થી બિનખેતી આકારના દરો અને તેના વર્ગીકરણમાં જે ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા તેને પડકારવામાં આવ્યા હતા.  

ઐતિહાસિક ચુકાદો અને કોર્ટના હુકમો

નામદાર હાઈકોર્ટ દ્વારા આ કેસોમાં તારીખ ૧૨/૫/૨૦૦૪, ૧૪/૧૦/૨૦૦૪, ૨૮/૪/૨૦૦૫ તથા ૧૨/૮/૨૦૦૫ ના રોજ વિવિધ ચુકાદાઓ અને હુકમો આપવામાં આવ્યા હતા. આ ચુકાદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને "સી" કક્ષાના ગામોમાં રહેણાંક અને સખાવતી હેતુ સિવાયના અન્ય હેતુઓ માટે બિનખેતી આકારના દરમાં રાહત આપવાની બાબત સરકારની વિચારણા હેઠળ આવી હતી.  

કાનૂની મુદ્દાઓ

બિનખેતી આકારના દરોમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારની ન્યાયિક સમીક્ષા.  

"સી" વર્ગના ગામોમાં વિવિધ હેતુઓ માટેના આકારણી દર નક્કી કરવાની સત્તા અને તેની પદ્ધતિ.  

વધારે ભરાયેલા નાણાંની પરત ચુકવણી અથવા તેને આગામી વર્ષોમાં સરભર (Adjust) કરવાની પદ્ધતિ.  

મહત્વના અવલોકનો અને નિર્ણય

દરમાં ઘટાડો: "સી" વર્ગના ગામોમાં રહેણાંક અને સખાવતી હેતુ સિવાયના અન્ય હેતુઓ માટે પ્રતિ ચોરસ મીટરના ૨૫ પૈસાના દરને બદલીને ૧૫ પૈસા કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો.  

પશ્ચાતવર્તી અસર (Retrospective Effect): આ વસૂલાત તા. ૧/૮/૨૦૦૩ થી શરૂ થતાં મહેસૂલી વર્ષથી અમલમાં લાવવાની રહેશે.  

નાણાકીય વ્યવસ્થા: જો કોઈ કિસ્સામાં ૨૫ પૈસાના દરે નાણાં વસૂલ કરવામાં આવ્યા હોય, તો તે વધારાની રકમ સીધી પરત આપવામાં આવશે નહીં, પરંતુ તે ત્યારપછીના મહેસૂલી વર્ષની બિનખેતી આકારની લેણી રકમ સામે મજરે (સરભર) આપવામાં આવશે.  

ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

આ પરિપત્ર અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાના પરિણામે "સી" વર્ગના ગામોમાં ઉદ્યોગો અને અન્ય બિનખેતી વપરાશકારોને આકારણી દરોમાં રાહત મળી છે. તેમજ વહીવટી સરળતા માટે ભૂતકાળમાં ભરાયેલી વધારાની રકમને આગામી વર્ષોના વેરા સામે સરભર કરવાની સ્પષ્ટ પદ્ધતિ પૂરી પાડવામાં આવી છે.  

મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો અને સાર

૧. રીટ અરજીઓ અને પૃષ્ઠભૂમિ

વિગત: ગુજરાત બ્લેક ટેપ કવોરી ઈન્ડસ્ટીઝ એસોસીએશન અને અન્ય કંપનીઓ દ્વારા હાઈકોર્ટમાં અરજીઓ દાખલ કરીને તા. ૨૬/૧૨/2૦૦૩ ના જાહેરનામા સામે દાદ માંગવામાં આવી હતી.  

સાર: સરકારી જાહેરનામાના વિરોધમાં ઉદ્યોગોએ હાઈકોર્ટમાં કાનૂની લડત ચલાવી હતી.  

૨. હાઈકોર્ટના હુકમો અને સરકારનો નિર્ણય

વિગત: હાઈકોર્ટના જુદા જુદા ચુકાદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે પુખ્ત વિચારણા અંતર્ગત "સી" વર્ગના ગામો માટે આકારણી દરો ઘટાડવાનો નિર્ણય લીધો હતો.  

સાર: ન્યાયિક આદેશોના આધારે સરકારે દરોમાં ફેરફાર કરવાનો નીતિગત નિર્ણય કર્યો.  

૩. આકારણી દર અને વસૂલાતની પદ્ધતિ

વિગત: "સી" વર્ગના ગામોમાં અન્ય હેતુઓ માટે પ્રતિ ચો.મી. ૨૫ પૈસાના બદલે ૧૫ પૈસા લેખે તા. ૧/૮/૨૦૦૩ થી પશ્ચાતવર્તી અસરથી વસૂલાત કરવાનો આદેશ અપાયો.  

સાર: દરો ઘટાડીને તેને ભૂતકાળની અસરથી લાગુ કરવામાં આવ્યા.  

૪. વધારાની રકમનું સરભરીકરણ (Adjustment)

વિગત: અગાઉ ૨૫ પૈસાના દરે ભરાયેલી રકમ પરત નહીં અપાય, પરંતુ તે આગામી વર્ષની લેણી રકમ સામે સરભર કરવામાં આવશે.  

સાર: વધારાના નાણાં રોકડા પરત આપવાને બદલે ભવિષ્યના વેરામાં એડજસ્ટ કરવામાં આવશે.  

અંતિમ ચુકાદો (સંકલિત સમજૂતી)

રાજ્ય સરકારના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા નામદાર હાઈકોર્ટના વિવિધ આદેશોને માન આપીને "સી" કક્ષાના ગામોમાં બિનખેતી આકારના દરો ૨૫ પૈસાથી ઘટાડીને ૧૫ પૈસા પ્રતિ ચોરસ મીટર નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. આ હુકમ તા. ૧/૮/૨૦૦૩ થી પશ્ચાતવર્તી અસરથી લાગુ કરવામાં આવ્યો છે અને ભૂતકાળમાં વધુ ભરાયેલી રકમ જપ્ત કરવાના બદલે આગામી વર્ષોના મહેસૂલી વેરા સામે સરભર કરવાની પારદર્શક વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી છે.