બહેનનો હક છુપાવી મેળવેલું વારસાઈ પ્રમાણપત્ર રદ: ગુવાહાટી હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ આદેશ

કાયદેસરના વારસદારને વંચિત રાખી મેળવેલા એકતરફી હુકમ સામે કાનૂની ઉપચાર: હાઈકોર્ટનો નિર્ણય

પૂનમ કશ્યપ શર્મા અને અન્ય વિરુદ્ધ શ્રીમતી કરાબિકા કશ્યપ શર્મા (CRP/141/2025).

​સબ ટાઈટલ

બહેનને વારસદાર દર્શાવ્યા વિના ભાઈઓએ કપટપૂર્વક મેળવેલું સક્સેશન સર્ટિફિકેટ નીચલી અદાલતે રદ કર્યું; હાઈકોર્ટે રિવિઝન અરજી ફગાવી હુકમ માન્ય રાખ્યો.

​કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

અરજદારોએ દિવંગત પિતાના એકમાત્ર વારસદાર હોવાનો ખોટો દાવો કરી સક્સેશન સર્ટિફિકેટ મેળવ્યું હતું. આ હકીકત સામે આવતા નીચલી કોર્ટે સર્ટિફિકેટ રદ કર્યું, જેને ગુવાહાટી હાઈકોર્ટે યોગ્ય ગણાવ્યું છે.

​કોર્ટનું નામ

ગુવાહાટી હાઈકોર્ટ (અસમ, નાગાલેન્ડ, મિઝોરમ અને અરુણાચલ પ્રદેશ).

(બીઠ: માનનીય જસ્ટિસ મૃદુલ કુમાર કલિતા)

​હુકમ નંબર

સિવિલ રિવિઝન પિટિશન (CRP) નં. 141/2025.

​તારીખ. 20 ઓગસ્ટ, 2026.

​કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

દિવંગત અમરેન્દ્ર કુમાર શર્માના અવસાન (27.10.2020) બાદ તેમના બે પુત્રો (અરજદારો)એ વારસાઈ અધિનિયમની કલમ 372 હેઠળ સક્સેશન સર્ટિફિકેટ માટે અરજી કરી હતી. આ અરજીમાં તેમણે પોતાની સગી બહેન (સામાવાળા)ને પક્ષકાર ન બનાવીને, પોતે જ એકમાત્ર વારસદાર હોવાનો દાવો કર્યો હતો.

​કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ

• ​અરજી અને હુકમ: અદાલતે અરજદારોના દાવાના આધારે 30.11.2021 ના રોજ સક્સેશન સર્ટિફિકેટ મંજૂર કર્યું હતું.

• ​સામાવાળાનો વિરોધ: બહેનને આ બાબતની જાણ થતાં તેમણે સીપીસી (CPC)ના ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળ અરજી (Misc. Case 26/2023) કરી.

• ​નીચલી કોર્ટનો નિર્ણય: નીચલી કોર્ટે (અડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ, તિનસુકિયા) નોંધ્યું કે ભાઈઓએ બહેનની હકીકત છુપાવી અદાલત સાથે કપટ કર્યું છે, આથી 13.11.2024 ના રોજ સક્સેશન સર્ટિફિકેટ રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો.

• ​રિવિઝન અરજી: નીચલી કોર્ટના આ હુકમ સામે ભાઈઓએ ગુવાહાટી હાઈકોર્ટમાં રિવિઝન પિટિશન દાખલ કરી.

નોંધાયેલા વેચાણ દસ્તાવેજને રદબાતલ ઠેરવવા અને છેતરપિંડીના આક્ષેપો અંગેની દીવાની પ્રથમ અપીલ

ઐતિહાસિક ચુકાદો (સંદર્ભિત સુપ્રીમ કોર્ટ કેસ)

સર્વોચ્ચ અદાલતનો ચુકાદો: "દિપેશ મહેશ્વરી અને અન્ય વિરુદ્ધ રેણુ મહેશ્વરી અને અન્ય" (2023 Supreme (SC) 332).

​ચુકાદાનું મહત્વ અને અસર

આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે જો કોઈ પક્ષકાર કાયદેસરના વારસદારની માહિતી છુપાવીને એકતરફી (ex-parte) હુકમથી વારસાઈ પ્રમાણપત્ર મેળવે છે, તો વંચિત રહેલ વારસદાર સીપીસીના ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળ અરજી કરીને તે હુકમને રદ કરાવી શકે છે.

​ચુકાદાનો નિર્ણય

હાઈકોર્ટે નીચલી અદાલતના હુકમમાં કોઈ ક્ષતિ ન જણાતાં અરજદારોની સિવિલ રિવિઝન પિટિશન ફગાવી દીધી.

​જે તે કોર્ટનો ફોટોગ્રાફ

(નોંધ: AI ટેક્સ્ટ મોડ્યુલ હોવાથી અત્રે ફોટોગ્રાફ પ્રદર્શિત થઈ શકતો નથી, પરંતુ ગુવાહાટી હાઈકોર્ટની સત્તાવાર વેબસાઈટ પરથી ઈમારતનો ફોટો જોઈ શકાય છે.)

​કાનૂની મુદ્દાઓ

1. ​શું કાયદેસરના વારસદારને પક્ષકાર બનાવ્યા વિના મેળવેલા વારસાઈ પ્રમાણપત્ર સામે સીપીસીના ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળ અરજી ટકી શકે?

1. ​શું ભારતીય વારસાઈ અધિનિયમની કલમ 383 ની સાથે સીપીસી ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળની અરજી પણ કાયદાકીય રીતે યોગ્ય છે?

​મહત્વના અવલોકનો

• ​અરજદારોએ અરજીમાં પોતાની સગી બહેનની માહિતી છુપાવી અને પોતાને જ એકમાત્ર વારસદાર દર્શાવ્યા તે અદાલત સમક્ષ કરેલી સ્પષ્ટ ગેરમાર્ગે દોરનારી રજૂઆત છે.

• ​સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા અનુસાર, જ્યાં વારસદારને પક્ષકાર બનાવ્યા વિના એકતરફી હુકમ મેળવાયો હોય, ત્યાં સીપીસીના ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળનો આદેશ કાયદેસર છે.

​અંતિમ ચુકાદો

અરજદારોની રિવિઝન અરજી રદ કરવામાં આવે છે અને નીચલી કોર્ટનો સક્સેશન સર્ટિફિકેટ રદ કરવાનો હુકમ બહાલ રાખવામાં આવે છે.

​મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો અને ટૂંકમાં સાર

• ​અરજદારોની રજૂઆત: અરજદારોના વકીલે દલીલ કરી કે બહેન આ કેસમાં પક્ષકાર ન હોવાથી તેમની સામે એકતરફી (ex-parte) કાર્યવાહીનો પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી. જો તેઓ અસંતૃષ્ટ હોય તો તેમણે વારસાઈ અધિનિયમની કલમ 383 હેઠળ અરજી કરવી જોઈએ. વળી, પિતાએ વસિયતનામું (Will) કરીને મિલકત પુત્રોને આપી હતી.
  • ​ટૂંકમાં સાર: અરજદારોએ દલીલ કરી કે બહેને કલમ 383 હેઠળ જ અરજી કરવી જોઈતી હતી અને સીપીસી ઓર્ડર 9 રૂલ 13 લાગુ પડતો નથી.
  • ​સામાવાળા (બહેન)ની દલીલ: સામાવાળાના વકીલે જણાવ્યું કે અરજદારોએ અદાલત સમક્ષ સાચી હકીકત છુપાવીને કપટ આચર્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટના 'દિપેશ મહેશ્વરી' કેસના ચુકાદા મુજબ જો વારસદારને પક્ષકાર બનાવ્યા વિના એકતરફી હુકમ મેળવાયો હોય, તો ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળની અરજી સંપૂર્ણપણે ટકે છે.
  • ​ટૂંકમાં સાર: સામાવાળાએ સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાનો સંદર્ભ આપીને ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળની પોતાની અરજીને યોગ્ય ઠેરવી.

​અદાલતનું મૂલ્યાંકન: હાઈકોર્ટે રેકોર્ડ તપાસીને નોંધ્યું કે અરજદારોએ પોતાની બહેન હોવાની વાત છુપાવી પોતાને જ એકમાત્ર વારસદાર ગણાવ્યા તે ખોટું નિવેદન હતું. અદાલતે માન્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો મુજબ આવી પરિસ્થિતિમાં નીચલી કોર્ટે સર્ટિફિકેટ રદ કરીને યોગ્ય નિર્ણય લીધો છે.

• ટૂંકમાં સાર: કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે માહિતી છુપાવીને મેળવેલ હુકમ સામે નીચલી કોર્ટે કરેલી કાર્યવાહી કાયદાકીય રીતે યોગ્ય હતી.
• ​એક પેરેગ્રાફમાં સમગ્ર કેસની સમજૂતી
• ગુવાહાટી હાઈકોર્ટ સમક્ષ આવેલ આ કેસમાં બે ભાઈઓએ પોતાના દિવંગત પિતાના મૃત્યુ બાદ તેમની સગી બહેનની માહિતી અદાલતથી છુપાવીને પોતે જ એકમાત્ર વારસદાર હોવાનો દાવો કરી સક્સેશન સર્ટિફિકેટ મેળવી લીધું હતું. બહેનને જાણ થતાં તેમણે સીપીસીના ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળ નીચલી કોર્ટમાં અરજી કરીને આ હુકમ રદ કરાવ્યો હતો. ભાઈઓએ આ રદ કરવાના આદેશ સામે હાઈકોર્ટમાં રિવિઝન પિટિશન દાખલ કરી એવી દલીલ કરી કે બહેન પક્ષકાર ન હોવાથી તેમણે વારસાઈ અધિનિયમની કલમ 383 હેઠળ અરજી કરવી જોઈતી હતી. પરંતુ હાઈકોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના 'દિપેશ મહેશ્વરી' કેસના ચુકાદાને ધ્યાને રાખી ઠેરવ્યું કે કપટ અને માહિતી છુપાવીને મેળવેલા એકતરફી સક્સેશન હુકમ સામે ઓર્ડર 9 રૂલ 13 હેઠળની અરજી પૂર્ણતઃ ટકે છે, અને આથી ભાઈઓની રિવિઝન અરજી ફગાવી દેવામાં આવી