ગુજરાત પંચાયત નિયમો-૧૯૬૪ હેઠળ કર આકારણી પારદર્શિતા અને નિયંત્રણ પરિપત્ર

 ગ્રામ પંચાયત વિસ્તારમાં જમીન-મકાન કર આકારણી અને કર મુક્તિ નિયમોના કડક અમલીકરણ અંગેનો પરિપત્ર

​યોગ્ય શીર્ષક: ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ-૧૯૯૩ હેઠળ કર તથા ફી આકારણીની પ્રક્રિયા અને સુધારણા

​સબ ટાઈટલ: જિલ્લા પંચાયત કચેરી, વડોદરા દ્વારા તમામ તાલુકા વિકાસ અધિકારીઓને કર આકારણીની ગેરરીતિઓ અટકાવવા અંગેનો તાકીદનો આદેશ

​કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું: ગ્રામ પંચાયતો દ્વારા કરવામાં આવતી કર આકારણીમાં કાયદાકીય નિયમોનું પાલન ન થવા અને અનિયમિતતાઓ સામે વડોદરા જિલ્લા વિકાસ અધિકારીનો સ્પષ્ટ પરિપત્ર.

​કચેરી / કોર્ટનું નામ: જિલ્લા પંચાયત કચેરી (જમીન મહેસુલ શાખા), વડોદરા

હુકમ / પરિપત્ર નંબર: નં.જમીન/ સી-૨/ વશી / ૬૭૭ /૨૦૧૫

તારીખ: ૧૫.૧૨.૨૦૧૫

​કેસની પૃષ્ઠભૂમિ: ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ-૧૯૯૩ ની કલમ-૨૦૦(૧) અને ગુજરાત ગ્રામ અને નગર પંચાયતોના કર તથા ફી બાબતના નિયમો-૧૯૬૪ ના નિયમ-૭(૧) અનુસાર ગ્રામ પંચાયત વિસ્તારમાં મકાનો અને જમીનો પર કર આકારવાની સ્પષ્ટ જોગવાઈ છે.

​કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને વિવાદનો ઇતિહાસ: આ નિયમોના પેટાનિયમ ૭(૨) હેઠળ નિર્દિષ્ટ મકાનો અને જમીનોને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. છતાં ગ્રામ પંચાયત અને તાલુકા પંચાયત સ્તરે અમલવારીમાં વિસંગતતાઓ ઉદ્ભવી હતી. ખાસ કરીને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા કર આકારણી અંગે રજૂઆતો થતાં ચકાસણી કરવામાં આવી હતી.

​પરિપત્રનો મુખ્ય આદેશ: ચકાસણીમાં સામે આવ્યું કે ગ્રામ પંચાયતોમાં નક્કી કરેલા ધોરણો મુજબ આકારણી થતી ન હતી તેમજ નિયમ ૧૭ હેઠળ સમયસર સુધારા આકારણી કરવામાં આવતી ન હતી. આથી તાલુકા વિકાસ અધિકારીઓને તમામ તાબાની ગ્રામ પંચાયતો પર કડક દેખરેખ રાખવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો.

​પરિપત્રનું મહત્વ અને અસર: આ આદેશથી ગ્રામ પંચાયત સ્તરે કર આકારણીમાં પારદર્શિતા આવશે, અનિયમિતતાઓ ઘટશે, કાયદાકીય કર મુક્તિનો લાભ પાત્ર સંસ્થાઓને મળશે તથા જિલ્લા કક્ષાએ થતી ફરિયાદો અટકશે.

​પરિપત્રનો આદેશ: તાબાની ગ્રામ પંચાયતોમાં કર આકારણી અંગેની કામગીરી સમયમર્યાદામાં નિયમાનુસાર થાય તે માટે દેખરેખ રાખવી અને કોઈપણ પ્રકારની ગેરરીતિ ન બને તેની કાળજી લેવી.

​કચેરીનો સત્તાવાર સંદર્ભ: આ પરિપત્ર જિલ્લા વિકાસ અધિકારી, વડોદરા દ્વારા તમામ તાલુકા વિકાસ અધિકારીઓને અમલવારી તથા તાબાની ગ્રામ પંચાયતોને તાકીદ કરવા અર્થે પાઠવવામાં આવ્યો છે.

​કાનૂની મુદ્દાઓ: * ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ-૧૯૯૩ ની કલમ-૨૦૦(૧): પંચાયત વિસ્તારમાં કર અને ફી આકારવાની સત્તા.

• ​કર તથા ફી નિયમો-૧૯૬૪ નો નિયમ ૭(૧): જમીન અને મકાન પર કર નાખવાની જોગવાઈ.
• ​કર તથા ફી નિયમો-૧૯૬૪ નો નિયમ ૭(૨): ચોક્કસ મિલકતો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને કરમાંથી મુક્તિ.
• ​કર તથા ફી નિયમો-૧૯૬૪ નો નિયમ ૧૭: સમયસર સુધારા આકારણી કરવાની જોગવાઈ.

​મહત્વના અવલોકનો: * કેટલીક ગ્રામ પંચાયતોમાં ઠરેલ ધોરણે કર આકારણીની કામગીરી થતી ન હતી.

• ​નિયમ ૧૭ મુજબ સુધારા આકારણી સમયસર થતી ન હોવાથી ક્ષતિઓ અને અનિયમિતતાઓ જોવા મળી.
• ​મુક્તિપાત્ર મિલકતો પર પણ ભૂલથી અથવા નિયમ વિરુદ્ધ આકારણી થતી હોવાનું સામે આવ્યું.

​અંતિમ નિર્ણય / નિષ્કર્ષ: તમામ તાલુકા વિકાસ અધિકારીઓએ પોતાના વિસ્તારની ગ્રામ પંચાયતોની આકારણી પ્રક્રિયા પર પૂર્ણ દેખરેખ રાખી નિયમોનું ચુસ્ત પાલન સુનિશ્ચિત કરવું.

​મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો:

• ​પેરેગ્રાફ ૧ ની વિગત: આ પેરેગ્રાફ કર આકારણીના કાયદાકીય આધાર સ્પષ્ટ કરે છે. ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ-૧૯૯૩ ની કલમ-૨૦૦(૧) તથા નિયમો-૧૯૬૪ ના નિયમ ૭(૧) મુજબ જમીન અને મકાનો પર કર આકારવામાં આવે છે. સાથે જ નિયમ ૭(૨) મુજબ ચોક્કસ મિલકતોને કરમાંથી મુક્તિ આપવાની કાયદાકીય જોગવાઈ છે.
• ​પેરેગ્રાફ ૨ ની વિગત: આ પેરેગ્રાફમાં પ્રવર્તમાન અનિયમિતતાઓ દર્શાવાઈ છે. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની ફરિયાદો બાદ તપાસ કરતા માલૂમ પડ્યું કે પંચાયતો નિયત ધોરણો ચુસ્તપણે અનુસરતી નથી અને નિયમ ૧૭ મુજબ થવી જોઈતી સમયસર સુધારા આકારણી કરતી નથી, જેનાથી ક્ષતિઓ ઊભી થાય છે.
• ​પેરેગ્રાફ ૩ ની વિગત: આ પેરેગ્રાફમાં ઉકેલ અને સૂચનાઓ છે. પંચાયત સ્તરે સમયમર્યાદામાં નિયમાનુસાર કામગીરી થાય અને જિલ્લા કક્ષાએ રજૂઆતોનું પ્રમાણ ઘટે તે માટે તાલુકા વિકાસ અધિકારીઓને તાબાની પંચાયતો પર સંપૂર્ણ નિરીક્ષણ રાખવા અને ગેરરીતિ અટકાવવા સ્પષ્ટ સૂચના અપાઈ છે.

​દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર:

• ​પેરેગ્રાફ ૧ નો સાર: જમીન-મકાન પર કર નાખવા (નિયમ ૭-૧) અને કર મુક્તિ આપવા (નિયમ ૭-૨) ના કાયદાકીય નિયમો અસ્તિત્વમાં છે.
• ​પેરેગ્રાફ ૨ નો સાર: પંચાયત સ્તરે કર આકારણીમાં ક્ષતિઓ, સુધારા આકારણી (નિયમ ૧૭) માં વિલંબ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની ફરિયાદો જોવા મળી.
• ​પેરેગ્રાફ ૩ નો સાર: તાલુકા વિકાસ અધિકારીઓએ તાબાની ગ્રામ પંચાયતો પર સંપૂર્ણ દેખરેખ રાખી ગેરરીતિઓ અટકાવવાની રહેશે.

​એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી: વડોદરા જિલ્લા પંચાયત કચેરી દ્વારા જારી કરાયેલા આ પરિપત્ર અનુસાર, ગુજરાત પંચાયત અધિનિયમ-૧૯૯૩ અને કર/ફી નિયમો-૧૯૬૪ હેઠળ મકાનો અને જમીનો પર કર આકારણી તથા નિર્દિષ્ટ મિલકતોને કર મુક્તિ આપવાના સ્પષ્ટ કાયદાકીય નિયમો હોવા છતાં, પંચાયત સ્તરે તેનો યોગ્ય અમલ થતો ન હતો. ખાસ કરીને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ તરફથી મળેલી ફરિયાદો અને તપાસ દરમિયાન સમયસર સુધારા આકારણી (નિયમ ૧૭) ન થવી તેમજ આકારણીમાં ક્ષતિઓ સામે આવી હતી. આથી જિલ્લા કક્ષાએ થતી ફરિયાદો અટકાવવા માટે જિલ્લા વિકાસ અધિકારીએ તમામ તાલુકા વિકાસ અધિકારીઓને તાબાની ગ્રામ પંચાયતોની કર આકારણી પ્રક્રિયા પર કડક દેખરેખ રાખવા અને તમામ કામગીરી નિયમાનુસાર તથા સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા કડક આદેશ આપ્યો છે.