મિલકત વારસાઈ હકક અને સીધી લીટીના વારસદારોના હિતોનું રક્ષણ

અપૂર્ણ પેઢીનામાને આધારે થયેલી વારસાઈ નોંધ રદ કરી નવેસરથી ન્યાયી વારસાઈ કરવાનો નાયબ કલેકટરનો હુકમ

મહેસૂલી ફેરફાર નોંધ નં. ૬૪૮૬ ની કાયદેસરતા અંગેની આરટીએસ અપીલ  

અધૂરા વારસદારો દર્શાવી મંજૂર કરાયેલ ફેરફાર નોંધ રદ કરી નવેસરથી વારસાઈ કરવાનો નાયબ કલેક્ટરશ્રીનો મહત્વનો નિર્ણય  

કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાળું

આ કેસ મોજે લીલેસરા, તા. ગોધરાની જમીનમાં મૂળ ખાતેદારના અવસાન બાદ કાયદેસરના સીધી લીટીના તમામ વારસદારોનો સમાવેશ કર્યા વિના, અધૂરી વિગતો સાથે મંજૂર કરવામાં આવેલી વારસાઈ ફેરફાર નોંધ નં. ૬૪૮૬ ને પડકારતી અપીલ અંગેનો છે. અપીલ અન્વયે નાયબ કલેક્ટરશ્રીએ પક્ષકારોની રજૂઆતો ધ્યાને લઈ સદર નોંધ રદ કરી નવેસરથી વારસાઈ કરવાનો હુકમ કર્યો છે. 

જે તે કોર્ટનો ફોટોગ્રાફ આપવો

નોંધ: ડિજિટલ માધ્યમની મર્યાદાના કારણે વાસ્તવિક ફોટોગ્રાફ અહીં ઉપલબ્ધ કરાવી શકાતો નથી. કૃપા કરીને નાયબ કલેક્ટર અને સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ, ગોધરા પ્રાન્તની કચેરીના સત્તાવાર રેકોર્ડનો સંદર્ભ લેવો.

કોર્ટનું નામ : નાયબ કલેક્ટર, ગોધરા પ્રાન્તની કોર્ટ, જિલ્લો: પંચમહાલ  

હુકમ નંબર : આરટીએસ/અપીલ/નં. ૨૪૪/૨૦૧૯  

તારીખ :૧૭/૦૩/૨૦૨૨ (દસ્તાવેજમાં '૧૭/૩/૨૦૨૨' નો ઉલ્લેખ છે)  

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ (Case Background)

મોજે લીલેસરા, તાલુકો ગોધરા, જીલ્લો પંચમહાલના ખાતા નંબર ૧૦૨ ના રેવન્યુ સર્વે નંબર ૧૩૪/૪ વાળી જૂની શરતની ખેતીની જમીન મૂળ યુસુફ અબ્દુલસત્તાર મદારીની સ્વતંત્ર માલિકી અને કબજા ભોગવટાની હતી. તેમનું અવસાન તા. ૦૭/૦૮/૨૦૧૦ ના રોજ થતાં, સામાવાળા પક્ષકારો (પ્રતિવાદી નં. ૧ થી ૬) દ્વારા વારસાઈ અંગેની એક અરજી કરવામાં આવી હતી. આ અરજીના આધારે સર્કલ ઓફિસર, ગોધરા દ્વારા તા. ૦૩/૦૯/૨૦૨૦ ના રોજ વારસાઈ ફેરફાર નોંધ નં. ૬૪૮૬ મંજૂર કરવામાં આવી હતી. આ નોંધમાં અપીલ કરનાર (વિવાદી) આરીફ મોહંમદયુસુફ મદારીનું નામ કાયદેસરના વારસદાર હોવા છતાં બાકાત રાખવામાં આવ્યું હતું. આ અધૂરી વારસાઈ નોંધથી નારાજ થઈને વિવાદીએ ગુજરાત જમીન મહેસૂલ નિયમો-૧૯૭૨ ના નિયમ-૧૦૮(૫) અને મુંબઈ જમીન મહેસૂલ અધિનિયમ-૧૮૭૯ ની કલમ-૨૦૩ હેઠળ નાયબ કલેક્ટરની કોર્ટમાં આ અપીલ દાખલ કરી હતી.  

કાનૂની મુદ્દાઓ (Legal Issues)

૧. શું સર્કલ ઓફિસર દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવેલી વારસાઈ ફેરફાર નોંધ નં. ૬૪૮૬ માં તમામ કાયદેસરના સીધી લીટીના વારસદારોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો?

૨. શું પ્રતિવાદીઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલ સોગંદનામું અને વારસાઈની અરજી સાચી અને સંપૂર્ણ વિગતો ધરાવતી હતી?

૩. શું વિવાદી કાયદેસરના પુત્ર અને સીધી લીટીના વારસદાર હોવા છતાં તેમનો હકક દબાવીને મહેસૂલી રેકોર્ડમાં નોંધ પ્રમાણિત કરવામાં આવી હતી?  

મહત્વના અવલોકનો (Key Observations)

કોર્ટે મહેસૂલી રેકોર્ડ અને પક્ષકારો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજોનું ઝીણવટભર્યું અવલોકન કર્યું.  

સુનાવણી દરમિયાન વિવાદીના વિદ્વાન વકીલ દ્વારા ગુજરનાર યુસુફ અબ્દુલસત્તાર મદારીનું પેઢીનામું અને મરણનું પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.  

કોર્ટે નોંધ્યું કે તલાટી કમ મંત્રી સમક્ષ રજૂ થયેલા સત્તાવાર પેઢીનામા મુજબ, અપીલ કરનાર 'આરીફ મોહંમદયુસુફ મદારી' એ મર્હૂમ યુસુફભાઈના સીધી લીટીના સગા પુત્ર થાય છે.  

સામાવાળા નં. ૧ થી ૬ દ્વારા કોર્ટ સમક્ષ અધૂરા વારસદારો દર્શાવતી ખોટી અરજી, ખોટા જવાબો અને ખોટું સોગંદનામું રજૂ કરીને સદર ફેરફાર નોંધ પ્રમાણિત કરાવી લેવામાં આવી હોવાનું ફલિત થયું હતું.  

કાયદેસરના વારસદાર હોવા છતાં વિવાદીના નામની વારસાઈ કરવાની બાકી રહી ગયેલ હોવાનું સત્તાવાર રેકોર્ડ પરથી સ્પષ્ટ સાબિત થયું.  

અંતિમ ચુકાદો (Final Judgement)

ગોધરા પ્રાન્તના નાયબ કલેક્ટર એન.બી.રાજપુત (જી.એ.એસ.) દ્વારા આ કેસમાં આખરી હુકમ કરવામાં આવ્યો કે:

વિવાદીની અપીલ અરજી ટેકનિકલ રીતે "અગ્રાહ્ય" રાખવામાં આવે છે, પરંતુ મોજે લીલેસરાના ખાતા નં. ૧૦૨ ના રે.સ.નં. ૧૩૪/૪ વાળી જમીનમાં દાખલ થયેલ ફેરફાર નોંધ નં. ૬૪૮૬ (તા. ૦૩/૦૯/૨૦૨૦) ને રદ કરવામાં આવે છે. આ સાથે જ તમામ કાયદેસરના વારસદારોનો સમાવેશ કરીને નવેસરથી વારસાઈ કરવાનો હુકમ કરવામાં આવે છે. આ હુકમની ગામ દફતરે જરૂરી નોંધ કરવા અને તમામ પક્ષકારોને જાણ કરવા મામલતદારશ્રી ગોધરાને આદેશ કરવામાં આવ્યો છે.  

મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો અને તેનો સાર

૧. અપીલ દાખલ કરવાનું મુખ્ય કારણ અને જમીનની વિગત

વિવાદી આરીફ મોહંમદયુસુફ મદારી દ્વારા કોર્ટ સમક્ષ રજૂઆત કરવામાં આવી કે મોજે લીલેસરા, તા. ગોધરાના ખાતા નં. ૧૦૨ ના રે.સ.નં. ૧૩૪/૪ વાળી જૂની શરતની ખેતીની જમીન હેકટર ૦-૨૯-૩૪ તેમના પિતા યુસુફ અબ્દુલસત્તાર મદારીની સ્વતંત્ર માલિકીની હતી. પિતાના અવસાન બાદ સામાવાળા નં. ૧ થી ૬ (માતા અને ભાઈ-બહેનો) એ વિવાદીનું નામ છુપાવીને માત્ર પોતાના નામે વારસાઈ નોંધ નં. ૬૪૮૬ પ્રમાણિત કરાવી લીધી હતી. વિવાદીએ જણાવ્યું કે આ જમીન પર તેમનો સંયુક્ત કબજો છે અને તેનાથી જ તેમના પરિવારનું ભરણપોષણ થાય છે.  

પેરેગ્રાફનો સાર: વિવાદીના પિતાની માલિકીની સંયુક્ત જમીનમાં વિવાદી કાયદેસરના વારસદાર હોવા છતાં અન્ય સામાવાળાઓએ તેમનું નામ બાકાત રાખીને ખોટી રીતે વારસાઈ નોંધ કરાવી લીધી હતી, જે આ અપીલનું મુખ્ય કારણ છે.

૨. દસ્તાવેજી પુરાવા અને પેઢીનામાની સત્યતા

કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન વિવાદી પક્ષે તલાટી કમ મંત્રી સમક્ષ તૈયાર કરાયેલું સત્તાવાર પેઢીનામું અને પિતાના મરણનો દાખલો રજૂ કર્યો હતો. આ સત્તાવાર પેઢીનામાની ચકાસણી કરતા સ્પષ્ટ થયું કે આરીફ મોહંમદયુસુફ મદારી એ ગુજરનારના સીધી લીટીના પુત્ર છે. સામાવાળાઓએ અગાઉ મહેસૂલી કચેરી સમક્ષ ખોટું સોગંદનામું રજૂ કરીને વિવાદીનું નામ વારસદારોની યાદીમાંથી ગાયબ રાખ્યું હોવાનું રેકોર્ડ પર સાબિત થયું હતું.  

પેરેગ્રાફનો સાર: સત્તાવાર પેઢીનામા અને મરણના દાખલા જેવા મજબૂત દસ્તાવેજી પુરાવાઓથી સાબિત થયું કે વિવાદી ગુજરનારના સાચા અને સીધી લીટીના પુત્ર છે, જેમને પ્રતિવાદીઓએ જાણીજોઈને બાકાત રાખ્યા હતા.

૩. કાલોલ તાલુકાની અપીલનો વિસંગત સંદર્ભ (અરજીમાં ક્ષતિ)

અરજદારની અપીલ અરજીના કેટલાક પેરેગ્રાફમાં મોજે રતનપુરા, તા. કાલોલની જમીન અને ગુજરનાર લક્ષ્મણસિંહ મોતીસિંહ પઢીયારની નોંધ નં. ૧૧૮૧ નામંજૂર થવા અંગેના કારણોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ વિગતો પ્રસ્તુત કેસ (જે ગોધરા તાલુકાના મોજે લીલેસરાનો છે) સાથે સુસંગત જણાતી ન હતી. અરજીમાં આ પ્રકારની અન્ય કેસની વિગતો ભળી ગઈ હોવાના કારણે ટેકનિકલ ક્ષતિ ઊભી થઈ હતી.  

પેરેગ્રાફનો સાર: અપીલ અરજીની અંદર કાલોલ તાલુકાના અન્ય એક કેસ (નોંધ નં. ૧૧૮૧) ની વિગતો ભૂલથી જોડાઈ ગઈ હોવાને કારણે અરજીમાં ટેકનિકલ વિસંગતતા જોવા મળી હતી.

 ૪. કોર્ટનું તારણ અને ન્યાયિક નિર્ણય

નાયબ કલેક્ટરશ્રીએ સમગ્ર રેકોર્ડની ચકાસણી બાદ તારણ કાઢ્યું કે ભલે અરજીમાં ટેકનિકલ ક્ષતિઓ હોય, પરંતુ મૂળ બાબત એ છે કે મોજે લીલેસરાની જમીનમાં કાયદેસરના પુત્ર આરીફ મોહંમદયુસુફને વારસાઈ હકકથી વંચિત રાખવામાં આવ્યા છે. ન્યાયના હિતમાં અધૂરા વારસો વાળી મંજૂર થયેલી નોંધ ચાલુ રાખી શકાય નહીં. આથી કોર્ટે ટેકનિકલ ખામીના કારણે અરજી "અગ્રાહ્ય" કરી હોવા છતાં, મૂળ અન્યાયને દૂર કરવા માટે વિવાદિત ફેરફાર નોંધ નં. ૬૪૮૬ ને સંપૂર્ણપણે રદ કરવાનો કાયદાકીય આદેશ કર્યો છે.  

પેરેગ્રાફનો સાર: કોર્ટે અરજીની ટેકનિકલ ભૂલોને બાજુ પર રાખીને મૂળ ન્યાયના સિદ્ધાંતને પ્રાધાન્ય આપ્યું અને સાચા વારસદારનો હકક જળવાઈ રહે તે માટે જૂની ખોટી નોંધ રદ કરી

નવેસરથી કાયદેસરની વારસાઈ કરવાનો આદેશ આપ્યો.

એક પેરેગ્રાફમાં સમગ્ર કેસની સમજૂતી

સમગ્ર કેસનો સારાંશ એ છે કે આ વિવાદ કાયદેસરના સીધી લીટીના વારસદારનો હક્ક છુપાવીને જમીન મહેસૂલી રેકોર્ડમાં નામ દાખલ કરાવવાની બદનિયત સામેનો છે. મૂળ ખાતેદારના અવસાન બાદ તેમના એક પુત્ર (વિવાદી) ને બાકાત રાખી અન્ય વારસદારોએ મોજે લીલેસરા મુકામે ખોટી વારસાઈ નોંધ નં. ૬૪૮૬ મંજૂર કરાવી લીધી હતી, જેની સામે વિવાદીએ સક્ષમ પુરાવા રજૂ કરતાં સક્ષમ ન્યાયિક અધિકારી સુશ્રી એન.બી. રાજપુતે કુદરતી ન્યાયના હિતમાં પ્રવર્તમાન જમીન મહેસૂલ નિયમો હેઠળ જૂની ત્રુટિપૂર્ણ નોંધને સંપૂર્ણપણે રદ કરી, વિવાદી સહિત તમામ કાયદેસરના વારસદારોના નામો સાંકળીને નવેસરથી કાયદેસરની વારસાઈ પ્રતિક્રિયા હાથ ધરવાનો ઐતિહાસિક અને ન્યાયસંગત આદેશ કર્યો છે.