"ઊલટતપાસમાં પ્રેમ સંબંધની કબૂલાત અને નકારાત્મક FSL રિપોર્ટ બન્યા જામીનનો મુખ્ય આધાર"

સંમતિથી બનેલા સંબંધો અને નકારાત્મક FSL રિપોર્ટના આધારે જામીન મંજૂર કરતો હાઈકોર્ટનો મહત્વનો નિર્ણય  

છબીલાલ ઉઇકે વિરુદ્ધ મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય: કસ્ટડીનો સમયગાળો અને પ્રોસેક્યુટ્રિક્સની ઊલટતપાસને ધ્યાને રાખી હાઈકોર્ટે જામીન આપ્યા  

એક સબ ટાઈટલ

જામીન અરજીમાં પ્રોસેક્યુટ્રિક્સની જુબાની અને વૈજ્ઞાનિક પુરાવાના અભાવનું કાનૂની મહત્વ  

કેસનું સંક્ષિપ્ત મથાડું

મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટે IPC અને IT એક્ટ હેઠળના ગંભીર ગુનાઓમાં સંડોવાયેલા આરોપીને આશરે ૧૫ મહિના જેટલા લાંબા સમયગાળાની કસ્ટડી, નકારાત્મક FSL રિપોર્ટ અને ભોગ બનનાર (પ્રોસેક્યુટ્રિક્સ) દ્વારા ઊલટતપાસમાં સ્વીકારેલા પ્રેમ સંબંધોને આધારે શરતી જામીન મુક્ત કરવાનો આદેશ કર્યો છે.  

કોર્ટનું નામ મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટ, જબલપુર બેંચ (IN THE HIGH COURT OF MADHYA PRADESH AT JABALPUR)

હુકમ નંબર

MISC. CRIMINAL CASE No. 12149 of 2026 (MCRC-12149-2026)  

તારીખ :-૦૮ જૂન, ૨૦૨૬ (8th of June, 2026)  

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

આ કેસ અરજદાર/આરોપી છબીલાલ ઉઇકે દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી પ્રથમ જામીન અરજીનો છે. આરોપી વિરુદ્ધ પોલીસ સ્ટેશન રૂપઝર, જિલ્લો બાલાઘાટ (મ.પ્ર.) ખાતે ક્રાઇમ નંબર 08/2025 હેઠળ ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ 64(2)(m), 351(3), 332 અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી (IT) એક્ટની કલમ 66E, 67A હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો હતો. આરોપી ૧૧ માર્ચ ૨૦૨૫ થી જેલમાં સજા કાપી રહ્યો હતો અને કાનૂની પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે તેણે જામીન મેળવવા હાઈકોર્ટના દ્વાર ખખડાવ્યા હતા.  

કાનૂની મુદ્દાઓ

આ કેસમાં મુખ્યત્વે નીચે મુજબના કાનૂની મુદ્દાઓ વિચારણા હેઠળ હતા:

• શું આરોપીને લાંબા સમય સુધી જેલમાં રાખવો ન્યાયસંગત છે જ્યારે પ્રોસેક્યુશનના મુખ્ય સાક્ષીઓની તપાસ થઈ ચૂકી હોય?  
• જ્યારે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા (FSL રિપોર્ટ) નકારાત્મક હોય અને DNA પરીક્ષણ થયું ન હોય, ત્યારે ગુનાની ગંભીરતા પર શું અસર પડે?  
• ભોગ બનનાર મહિલા ઊલટતપાસ દરમિયાન પ્રેમ સંબંધોની કબૂલાત કરે ત્યારે પ્રથમ દૃષ્ટિએ (Prima Facie) સંમતિનો મુદ્દો કેટલો મજબૂત બને?  

મહત્વના અવલોકનો

અદાલતે જામીન અરજી પર સુનાવણી કરતી વખતે બંને પક્ષોની દલીલો નોંધીને નીચે મુજબના મહત્વના અવલોકનો કર્યા:

વૈજ્ઞાનિક પુરાવાનો અભાવ: કેસ ડાયરીમાં સામેલ ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરી (FSL) નો રિપોર્ટ નેગેટિવ આવ્યો છે અને તેના કારણે કોઈ DNA ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યો નથી.  

ભોગ બનનારની જુબાનીમાં વિરોધાભાસ: પ્રોસેક્યુટ્રિક્સ (PW-1) એ તેની સરતપાસમાં પ્રોસેક્યુશનના કેસને ટેકો આપ્યો હોવા છતાં, ઊલટતપાસમાં તેણે સ્પષ્ટ સ્વીકાર્યું છે કે તે આરોપી સાથે પ્રેમ સંબંધમાં હતી.  

બળજબરીનો અભાવ: ભોગ બનનારે તેની જુબાનીના પેરેગ્રાફ ૭ માં સ્વીકાર્યું છે કે આરોપી તેના ઘરમાં બળજબરીપૂર્વક ઘૂસ્યો ન હતો.  

અસ્પષ્ટ પુરાવા: કેસ ડાયરીમાં જે ફોટોગ્રાફ્સ ઉપલબ્ધ છે, તેમાં રહેલી મહિલાનો ચહેરો સ્પષ્ટપણે ઓળખી શકાય તેમ નથી.  

અંતિમ ચુકાદો

માનનીય ન્યાયમૂર્તિ રાજેન્દ્ર કુમાર વાણીની સિંગલ બેંચે કેસના ગુણદોષ (Merits) પર કોઈ આખરી અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યા વિના અરજી મંજૂર કરી છે. અદાલતે આરોપી છબીલાલ ઉઇકેને રૂ. ૫૦,૦૦૦/- ના વ્યક્તિગત બોન્ડ અને તેટલી જ રકમના એક સદ્ધર જામીનદાર (Solvent Surety) ની શરતે જામીન પર મુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ સાથે કોર્ટે તપાસ અને ટ્રાયલમાં સહકાર આપવાની તેમજ સાક્ષીઓને ન ડરાવવાની ચુસ્ત શરતો પણ લાદી છે.  

મુદ્દા વાઈઝ વિસ્તારથી પેરેગ્રાફ મુજબ વિગતો

અરજદાર/આરોપી પક્ષની દલીલો

અરજદારના વકીલ શ્રી ડી.એસ. પરિહારે રજૂઆત કરી હતી કે આરોપી ૧૧ માર્ચ ૨૦૨૫ થી અટકાયતમાં છે, જે એક લાંબો સમયગાળો છે. મુખ્ય સાક્ષીઓ જેવા કે ભોગ બનનાર મહિલા અને તેના પિતાની કોર્ટમાં તપાસ (PW-1 અને PW-2 તરીકે) થઈ ચૂકી છે. પ્રોસેક્યુટ્રિક્સે ઊલટતપાસમાં પોતે પ્રેમ સંબંધમાં હોવાનું અને આરોપી ઘરમાં બળજબરીથી ન આવ્યો હોવાનું સ્વીકાર્યું છે. વળી, FSL રિપોર્ટ નેગેટિવ હોવાથી કેસ કાનૂની રીતે નબળો પડે છે. આથી આરોપી કોઈપણ શરતોનું પાલન કરવા તૈયાર હોવાથી તેને જામીન મળવા જોઈએ.  

સરકાર પક્ષનો વિરોધ

સરકાર પક્ષ વતી પેનલ લોયર શ્રી ડી.કે. શુક્લાએ જામીન અરજીનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે ગુનાની ગંભીરતા અને કલમોને ધ્યાનમાં રાખીને અરજી નામંજૂર કરવા માટે કોર્ટને વિનંતી કરી હતી, જો કે સાક્ષીઓની જુબાની અને FSL રિપોર્ટના તથ્યો સામે કોઈ મજબૂત ખંડન રજૂ થઈ શક્યું ન હતું.  

અદાલતની શરતો અને આદેશ

હાઈકોર્ટે જામીન આપતી વખતે કેટલીક કડક શરતો નક્કી કરી છે, જેનું ઉલ્લંઘન થતાં જ જામીન આપોઆપ રદ થઈ જશે. આરોપીએ ટ્રાયલ દરમિયાન બિનજરૂરી મુદતો ન માંગવી, સાક્ષીઓને લાલચ કે ધમકી ન આપવી, સમાન પ્રકારનો ગુનો ફરી ન કરવો અને કોર્ટની પરવાનગી વિના ભારત છોડવું નહીં જેવી શરતોનું પાલન કરવાનું રહેશે.  

દરેક પેરેગ્રાફ આધારે ટૂંકમાં સાર

પેરેગ્રાફ ૧ નો સાર: કેસની વિગત, કોર્ટનું નામ, ન્યાયાધીશશ્રી અને કઈ કલમો (IPC અને IT Act) હેઠળ ગુનો નોંધાયો છે તેની કાનૂની પૃષ્ઠભૂમિ રજૂ થાય છે.  

પેરેગ્રાફ ૨ નો સાર: આરોપી પક્ષના વકીલની દલીલો જેમાં ૧૫ મહિનાની જેલવાસ, નેગેટિવ FSL, અને ભોગ બનનાર દ્વારા ઊલટતપાસમાં પ્રેમ સંબંધોની કરાયેલી કબૂલાતને મુખ્ય આધાર બનાવાયા છે.  

પેરેગ્રાફ ૩ અને ૪ નો સાર: રાજ્ય સરકાર દ્વારા જામીન આપવાનો વિરોધ અને કોર્ટ દ્વારા બંને પક્ષોની દલીલો તેમજ કેસ ડાયરીની ચકાસણીનો ઉલ્લેખ છે.  

પેરેગ્રાફ ૫ નો સાર: હાઈકોર્ટે કેસના ગુણદોષ પર ટિપ્પણી કર્યા વિના રૂ. ૫૦,૦૦૦ ના બોન્ડ પર જામીન મંજૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો.  

પેરેગ્રાફ ૬ નો સાર: આરોપીએ જામીન પર મુક્ત થયા બાદ પાળવાની થતી તમામ ૭ કડક શરતો (જેમ કે સાક્ષીઓને ન ફોડવા, દેશ ન છોડવો વગેરે) ની વિગતવાર યાદી છે.  

પેરેગ્રાફ ૭ નો સાર: આદેશની નકલ સક્ષમ ટ્રાયલ કોર્ટને અમલીકરણ માટે મોકલવાની સત્તાવાર પ્રક્રિયાની સૂચના.  

એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી

આ કેસ કાયદાના એ સિદ્ધાંતને પુનઃ સ્થાપિત કરે છે કે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અત્યંત મહત્વની છે, ખાસ કરીને જ્યારે પ્રોસેક્યુશનનો કેસ નબળો પડતો દેખાતો હોય. ભલે આરોપી સામે શરૂઆતમાં IPC ની કલમ 64(2)(m) (બળાત્કાર સંબંધિત ગંભીર ગુનો) અને IT એક્ટની કલમો હેઠળ ગંભીર આક્ષેપો હતા, પરંતુ ટ્રાયલ દરમિયાન મુખ્ય સાક્ષી (પ્રોસેક્યુટ્રિક્સ) પોતે ઊલટતપાસમાં ફરી ગઈ અને સ્વીકાર્યું કે બંને વચ્ચે પ્રેમ સંબંધ હતો. આ સંમતિના તથ્યની સાથે જ્યારે ફોરેન્સિક (FSL) ના પુરાવા પણ નેગેટિવ આવ્યા, ત્યારે અદાલતે લાંબા સમયના જેલવાસ ભોગવી ચૂકેલા આરોપીને જેલમાં બંધ રાખવાને બદલે શરતી જામીન પર મુક્ત કરવો વધુ ન્યાયપૂર્ણ સમજ્યો.