​"હક જતો કરવાનો લેખ: વડીલોપાર્જિત અને સ્વપાર્જિત મિલકતના કિસ્સામાં કાનૂની ભિન્નતા"

"હક જતો કરવાનો લેખ: વડીલોપાર્જિત અને સ્વપાર્જિત મિલકતના કિસ્સામાં કાનૂની ભિન્નતા"

સંપૂર્ણ વિગત (સારાંશ)

આ લેખમાં મુંબઈ હાઈકોર્ટના એક મહત્વના ચુકાદાના આધારે સમજાવવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની મિલકત પરનો હક જતો કરે (Release Deed), ત્યારે તેની અસર મિલકતના પ્રકાર પર નિર્ભર કરે છે. જો મિલકત વડીલોપાર્જિત (Ancestral) હોય, તો એક વારસદાર દ્વારા હક જતો કરવાનું કાર્ય અન્ય તમામ વારસદારોના લાભ માટે ગણાય છે. પરંતુ, જો મિલકત કોઈ વ્યક્તિની સ્વપાર્જિત (Self-acquired) હોય, તો હક જતો કરનાર વ્યક્તિ પોતાનો હિસ્સો કોઈ એક ચોક્કસ વારસદારની તરફેણમાં પણ જતો કરી શકે છે, અને તે બાકીના તમામ વારસદારો માટે હોય તે જરૂરી નથી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સ્વપાર્જિત મિલકત વારસામાં મળ્યા બાદ તે વ્યક્તિગત મિલકત ગણાય છે, નહીં કે સહિયારી કૌટુંબિક મિલકત.

મુદ્દા વાઈઝ વર્ણન

મિલકતના પ્રકાર મુજબ અસર: હક જતો કરવાના લેખ (Release Deed) ની અસર વડીલોપાર્જિત મિલકત અને સ્વપાર્જિત મિલકત માટે અલગ-અલગ હોય છે.

વડીલોપાર્જિત મિલકત: આ કિસ્સામાં જો એક સહદાયક (Coparcener) પોતાનો હક છોડે, તો તે હિસ્સો કુટુંબના અન્ય તમામ સભ્યોના હિતમાં ગણાય છે. તે કોઈ એક વ્યક્તિના અંગત ફાયદા માટે હોઈ શકતું નથી.

સ્વપાર્જિત મિલકત: જો મૃતક વ્યક્તિની મિલકત સ્વપાર્જિત હોય, તો તેના અવસાન બાદ તેના કાનૂની વારસદારોને મળતો હિસ્સો તેમની સ્વતંત્ર મિલકત ગણાય છે. આવા કિસ્સામાં, એક વારસદાર પોતાનો હિસ્સો કોઈ પણ ચોક્કસ વારસદારની તરફેણમાં જતો કરી શકે છે.

મુંબઈ હાઈકોર્ટનો ચુકાદો: શશીકાંત શ્રીપાદ પંડિત વિરુદ્ધ કૌસ્તુભ સુભાષ પંડિત ના કેસમાં કોર્ટે ઠરાવ્યું કે પુત્રીઓએ તેમનો હિસ્સો ભાઈઓની તરફેણમાં જતો કર્યો હતો, જે કાયદેસર છે કારણ કે તે મિલકત પિતાની સ્વપાર્જિત હતી.

હિન્દુ વારસા અધિનિયમની સમજ: ૧૯૫૬ ના કાયદા અમલમાં આવ્યા બાદ, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના પૂર્વજ પાસેથી વારસામાં મિલકત મેળવે, તો તે તેની સ્વપાર્જિત મિલકત બને છે અને તેમાં તેના સંતાનોનો જન્મજાત હક (સહદાયક તરીકે) રહેતો નથી.

ટ્રાયલ કોર્ટની ભૂલ: લેખમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે નીચલી કોર્ટે સ્વપાર્જિત મિલકતને વડીલોપાર્જિત ગણીને હક જતો કરવાના લેખને તમામ માટે ગણ્યો હતો, જેને હાઈકોર્ટે સુધારીને કાયદાકીય સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે.