ગુજરાત જમીન મહેસૂલ અધિનિયમ ૨૦૨૫ અને પૂરક મહેસૂલ સેટલમેન્ટ અંગેની માર્ગદર્શિકા

ગુજરાત જમીન મહેસૂલ (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૫ અને પૂરક મહેસૂલ સેટલમેન્ટ અંગેની માર્ગદર્શિકા

ટૂંકસાર

રાજ્ય સરકાર દ્વારા ગુજરાત જમીન મહેસૂલ અધિનિયમ-૧૮૭૯માં મહત્વના સુધારા કરી 'પરિવર્તનીય વિસ્તારો' (Transitional Areas) માટે પૂરક મહેસૂલ સેટલમેન્ટની જોગવાઈ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. આ સુધારાનો મુખ્ય હેતુ જે ખાનગી જમીનો પર મહેસૂલી કાયદાઓના ભંગ સાથે વિકાસ થયો હોય, તેવી મિલકતોને મહેસૂલી રેકર્ડ પર લાવી કાયદેસરતા અપાવવાનો છે, જેથી લોકોને બેંક લોન જેવી સુવિધાઓ મળી શકે. તાજેતરમાં ૨૨/૦૫/૨૦૨૫ થી અમલમાં આવેલા નવા સુધારા મુજબ, હવે કલમ-૬૬, ૭૯(ક), ૮૪(ગ) અને ૧૨૨ જેવી શરતભંગના પરિણામ સ્વરૂપની કાર્યવાહી કરતી કલમોનો પણ આમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.  

વિગતવાર વર્ણન

૧. કાયદાકીય પૃષ્ઠભૂમિ અને સુધારા:

વર્ષ ૨૦૧૭નો સુધારો: રાજ્યના પરિવર્તનીય વિસ્તારોની જમીનો માટે પૂરક મહેસૂલ સેટલમેન્ટની કામગીરી હાથ ધરવા પ્રકરણ ૯(ક) ઉમેરવામાં આવ્યું હતું.  

વર્ષ ૨૦૨૫નો સુધારો: ૨૦૧૭ના કાયદામાં માત્ર મૂળ કલમોનો સમાવેશ હતો, પરંતુ શરતભંગ બદલની કાર્યવાહીની કલમો નહોતી. આથી ૨૨/૦૫/૨૦૨૫થી અમલી બનેલા નવા સુધારામાં નીચેની કલમો ઉમેરાઈ છે:  

જમીન મહેસૂલ અધિનિયમ: કલમ-૬૬ અને ૭૯(ક).  

ગણોત ધારો (૧૯૪૮): કલમ-૮૪(ગ).  

ગણોત ધારો (વિદર્ભ/કચ્છ - ૧૯૫૮): કલમ-૧૨૨.  

૨. કલેક્ટરશ્રીઓ માટેની મહત્વની સૂચનાઓ:

સરકારે પડતર કેસોના નિકાલ માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે:  

નવી કાર્યવાહી પર રોક: જો ઉપર દર્શાવેલ કલમો મુજબ શરતભંગની કાર્યવાહી હજુ સુધી શરૂ (Initiate) ન થઈ હોય, તો હવે તે શરૂ કરવાની રહેશે નહીં, પણ તેને આ નવા કાયદા હેઠળ આવરી લેવી.  

ચાલુ કાર્યવાહી સ્થગિત કરવી: જે કિસ્સામાં કાર્યવાહી શરૂ થઈ ગઈ હોય પણ આખરી નિર્ણય ન આવ્યો હોય, તેવી કાર્યવાહી જે-તે તબક્કે અટકાવી દેવી અને તેને પૂરક મહેસૂલ સેટલમેન્ટ હેઠળ લેવી.  

અપવાદ: જે કિસ્સામાં કાર્યવાહી પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય અને જમીન સરકાર હસ્તક દાખલ (શ્રી સરકાર) થઈ ચૂકી હોય, ત્યાં આ ૨૦૨૫ના સુધારાની જોગવાઈઓ લાગુ પડશે નહીં.  

૩. અમલીકરણ અને ઉદ્દેશ્ય:

આ પરિપત્રનો અમલ તમામ જિલ્લા કલેક્ટરશ્રીઓ અને સેટલમેન્ટ કમિશનરશ્રીઓએ કરવાનો રહેશે. આ વ્યવસ્થાથી વર્ષોથી રહેણાંકની મિલકતોમાં રહેતા લોકોને માલિકી હક્ક અને મિલકતની કાયદેસરતા પ્રાપ્ત કરવામાં સરળતા રહેશે.