હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર ધારા હેઠળ પુત્રીના સમાન હિસ્સા અને સહભાગી (Coparcenary) અધિકારો અંગેનો ઐતિહાસિક ચુકાદો

આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટ દ્વારા હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર ધારા હેઠળ પુત્રીના અધિકારો અંગે આપવામાં આવેલ એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની ચુકાદો છે. તેની વિગતો નીચે મુજબ છે:

સુપ્રીમ કોર્ટના 'વિનીતા શર્મા' કેસના આધારે દાયકાઓ જૂના વિભાજનના દાવામાં પુત્રીના હિસ્સામાં વધારો  

મુદ્દા વાઈઝ વિગતો:

૧. કેસનો ઇતિહાસ અને પૃષ્ઠભૂમિ:

આ વિવાદ વેલ મારેપ્પાની મિલકતના વિભાજનનો છે. ૧૯૮૮માં તેમની વિધવા નાગમ્મા અને પુત્રી મંદલમ વીરમ્મા (P2) દ્વારા ભાગલા માટે દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. શરૂઆતમાં ૧૯૮૯માં નીચલી અદાલતે પુત્રીને કોઈ હિસ્સો આપ્યો ન હતો. ત્યારબાદ ૨૦૦૩માં હાઈકોર્ટે અપીલમાં સુધારો કરીને વિધવા, પુત્રી અને પુત્ર ત્રણેયને ૧/૬ હિસ્સો (પિતાના અડધા ભાગમાંથી ૧/૩ ભાગ) આપ્યો હતો.  

સાર: આ કેસ ૩૫ વર્ષથી વધુ સમયથી ચાલતો વિભાજનનો વિવાદ છે, જેમાં અદાલતે સમય સમયે હિસ્સામાં ફેરફાર કર્યા છે.

૨. ૨૦૦૫ના કાયદાકીય સુધારાની અસર:

અરજદારોએ એવી રજૂઆત કરી કે ૨૦૦૫ના હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર (સુધારા) ધારા અને સુપ્રીમ કોર્ટના 'વિનીતા શર્મા વિરુદ્ધ રાકેશ શર્મા' ના ચુકાદા મુજબ પુત્રીનો હક્ક હવે પુત્ર જેટલો જ ગણાય. આ ઉપરાંત, વિધવા માતાનું અવસાન થતા, તેના હિસ્સાનું વિભાજન પણ પુત્ર અને પુત્રી વચ્ચે થવું જોઈએ, જેથી પુત્રીનો હિસ્સો વધીને ૧/૨ (પિતાના અડધા ભાગમાંથી) એટલે કે કુલ મિલકતનો ૧/૪ હિસ્સો થવો જોઈએ.  

સાર: કાયદામાં થયેલા સુધારા અને માતાના અવસાનને કારણે પુત્રીનો કાયદેસરનો હિસ્સો વધારવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.

૩. અદાલતનું તારણ અને કાનૂની સિદ્ધાંત:

હાઈકોર્ટે ઠરાવ્યું કે જ્યાં સુધી મિલકતનું અંતિમ વિભાજન (Final Decree) ન થાય ત્યાં સુધી, સંજોગો બદલાતા અદાલત બીજું 'પ્રારંભિક હુકમનામું' (Second Preliminary Decree) પસાર કરી શકે છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે 'વિનીતા શર્મા' કેસનો કાયદો અહીં લાગુ પડે છે કારણ કે મિલકતના હિસ્સા નક્કી થયા હોવા છતાં તેનું ભૌતિક વિભાજન હજુ બાકી છે.  

સાર: અદાલતે સ્વીકાર્યું કે કાયદાકીય ફેરફારોને ન્યાયી રીતે લાગુ કરવા માટે જૂના હુકમનામામાં ફેરફાર કરી શકાય છે.

૪. અંતિમ આદેશ અને દિશાનિર્દેશો:

અદાલતે ૨૦૦૩ના પ્રારંભિક હુકમનામામાં સુધારો કર્યો અને પુત્રી (P2) તથા પુત્ર (બસપ્પા) બંનેને પિતાના અડધા ભાગમાં ૧/૨-૧/૨ હિસ્સો (કુલ મિલકતનો ૧/૪ હિસ્સો દરેકને) ફાળવ્યો છે. નીચલી અદાલતને આ સુધારેલા હુકમનામા મુજબ આગામી ૬ મહિનામાં અંતિમ વિભાજનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.  

સાર: હાઈકોર્ટે પુત્રીને પુત્ર સમાન હક્ક આપી તેનો હિસ્સો વધાર્યો છે અને કેસનો ઝડપી નિકાલ કરવા સૂચના આપી છે.

એક પેરેગ્રાફ માં સમજૂતી:

આ ચુકાદો પુનઃસ્થાપિત કરે છે કે ૨૦૦૫ના સુધારા પછી પુત્રી તેના પિતાની સહભાગી મિલકતમાં જન્મથી જ પુત્ર સમાન અધિકાર ધરાવે છે, અને આ અધિકાર તેને 'વિનીતા શર્મા' કેસના કાયદા મુજબ પશ્ચાતવર્તી અસરોથી મળે છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો વિભાજનનો દાવો હજુ પેન્ડિંગ હોય અને અંતિમ વહેંચણી ન થઈ હોય, તો બદલાયેલા કાયદા અને સંજોગો મુજબ હિસ્સામાં સુધારો કરવો એ અદાલતની ફરજ છે, જેથી પુત્રીને તેનો કાયદેસરનો હક મળી શકે.

હાઇકોર્ટનો ઓર્ડર ડાઉનલોડ કરો 🤝 નીચે ક્લિક કરીને