​"વારસાઈ અને ખેડૂત ખરાઈના આધારે જમીન હક્કની માન્યતા અંગેનો આદેશ"

"વારસાઈ અને ખેડૂત ખરાઈના આધારે જમીન હક્કની માન્યતા અંગેનો આદેશ"

૧. કેસની ટૂંકી વિગત (પૃષ્ઠભૂમિ):

આ કેસ કલ્યાણપુરા ગામની જમીન સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં જમીન વેચાણના વ્યવહારને લઈને વિવાદ થયો હતો.

અગાઉના આદેશમાં એવું ઠેરવવામાં આવ્યું હતું કે જમીન ખરીદનાર વ્યક્તિ 'ખેડૂત' નથી અને તેમની પાસે ખેડૂત હોવાના પૂરતા પુરાવા નથી, તેથી આ વ્યવહાર 'ગણોત ધારા' (Tenancy Act) ની કલમ ૬૩ અને ૮૪-સી હેઠળ ગેરકાયદેસર ગણાયો હતો.

આ બાબતે અરજદારે ઉપરની કચેરીમાં અપીલ કરી હતી અને પોતાને વારસાઈ હક્કથી ખેડૂત હોવાનો દાવો રજૂ કર્યો હતો.

૨. એસ.એસ.આર.ડી. (SSRD) ના તારણ અને હુકમ:

અરજદારે પુરાવા રજૂ કર્યા કે તેમના પિતા/પૂર્વજો મૂળ ખેડૂત હતા અને વારસાઈ રીતે તેમને ખેડૂતનો દરજ્જો મળેલો છે.

સરકારના ૨૦૦૬ના એક પરિપત્રનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જે મુજબ જો કોઈ વ્યક્તિના પિતા કે પૂર્વજો ખેડૂત હોય, તો તે વ્યક્તિ પણ 'ખેડૂત' ગણાય.

અદાલતે નોંધ્યું કે માત્ર ટેકનિકલ ખામી કે પુરાવાની અછતને કારણે કોઈનો ખેડૂતનો દરજ્જો છીનવી શકાય નહીં જો તે વાસ્તવમાં વારસાઈ ખેડૂત હોય.

પરિણામે, અગાઉનો નકારાત્મક હુકમ રદ કરવામાં આવ્યો અને કેસને ફરીથી તપાસવા માટે નીચેની કચેરી (કલેક્ટરશ્રી) ને મોકલવામાં આવ્યો.

૩. મહેસૂલી અધિકારીઓ માટે માર્ગદર્શક સૂચનાઓ:

અધિકારીઓએ જમીન સુધારા અને ખેતીની જમીનના વેચાણ વખતે 'ખેડૂત' હોવાની વ્યાખ્યા સમજવા માટે ગણોત ધારાની કલમ-૨(૬) અને સરકારના ૨૦૦૬ના મહત્વના પરિપત્રોને ધ્યાનમાં રાખવાના રહેશે.

એક પેરેગ્રાફમાં સમજૂતી (સારાંશ)

આ દસ્તાવેજ એક એવા કાનૂની વિવાદનો નિકાલ કરે છે જેમાં જમીન ખરીદનાર વ્યક્તિ પાસે ખેડૂત હોવાનો પુરાવો ન હોવાથી તેમની જમીન ખરીદીને ગેરકાયદેસર ઠેરવવામાં આવી હતી. જોકે, અરજદારે ઉપલી અદાલતમાં સાબિત કર્યું કે તેમના પિતા અને પૂર્વજો ખેડૂત હતા, અને નિયમ મુજબ ખેડૂતનો પુત્ર વારસાઈ હક્કથી ખેડૂત જ ગણાય. આથી, અદાલતે જૂનો આદેશ રદ કરીને સ્વીકાર્યું કે જો કોઈ વ્યક્તિ વારસાઈ રીતે ખેડૂત હોય તો તેને ખેતીની જમીન રાખવાનો પૂરો અધિકાર છે. આ કેસ વારસાઈ ખેડૂત હક્કને પુનઃસ્થાપિત કરતો મહત્વનો ચુકાદો છે.