"વસિયતનામાની કાયદેસરતા અને સ્વ-અર્જિત મિલકતના હક અંગે ગુજરાત હાઈકોર્ટનો સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો"

"વસિયતનામાની કાયદેસરતા અને સ્વ-અર્જિત મિલકતના હક અંગે ગુજરાત હાઈકોર્ટનો સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો"

(ચુકાદાનો સંદર્ભ: સોનાજી રાઘલા વિરુદ્ધ અખા દિવાલા - સેકન્ડ અપીલ નં. ૨૨૨/૧૯૮૨)

૧. કેસની વિગત અને પક્ષકારો:

આ કેસ સોનાજી રાઘલા ચૌધરી (અપીલકર્તા) અને અખા દિવાલા ચૌધરીના વારસદારો (પ્રતિવાદી) વચ્ચેનો છે. આ વિવાદ સુરત જિલ્લાના માંડવી તાલુકાની ખેતીની જમીન અને મિલકત અંગેનો હતો.

૨. વિવાદનું મુખ્ય કારણ:

મિલકતનો પ્રકાર: મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે શું વિવાદિત મિલકત 'સ્વ-અર્જિત' (દિવાલા ગૌસાની પોતાની કમાણીની) હતી કે 'સંયુક્ત કૌટુંબિક મિલકત' હતી.

વસિયતનામું (Will): દિવાલા ગૌસાએ મૃત્યુ પહેલા એક વસિયતનામું કર્યું હતું, જેના દ્વારા તેમણે મિલકત સોનાજી (અપીલકર્તા) ને આપી હતી. સામે પક્ષે અખા દિવાલાએ આ વસિયતનામાને પડકાર્યું હતું અને મિલકતમાં અડધો હિસ્સો માંગ્યો હતો.

૩. કોર્ટની કાર્યવાહીનો ઘટનાક્રમ:

ટ્રાયલ કોર્ટ (માંડવી): નીચલી અદાલતે ચુકાદો આપ્યો કે મિલકત દિવાલા ગૌસાની વ્યક્તિગત હતી અને વસિયતનામું કાયદેસર છે. આથી, સામા પક્ષનો દાવો રદ કરવામાં આવ્યો હતો.

પ્રથમ એપેલેટ કોર્ટ (સુરત): આ કોર્ટે નીચલી અદાલતના નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો. તેમણે માન્યું કે મિલકત સંયુક્ત હતી અને વસિયતનામું શંકાસ્પદ છે, તેથી અખા દિવાલાના વારસદારોને અડધો હિસ્સો આપવો જોઈએ.

હાઈકોર્ટ (અમદાવાદ): અંતે કેસ હાઈકોર્ટમાં પહોંચ્યો. હાઈકોર્ટે પુરાવાઓની ફરી તપાસ કરી અને નોંધ્યું કે વસિયતનામું યોગ્ય રીતે સાબિત થયું હતું અને મિલકત સંયુક્ત હોવાના પૂરતા પુરાવા સામા પક્ષ પાસે નહોતા.

૪. હાઈકોર્ટનો અંતિમ નિર્ણય:

1. હાઈકોર્ટે ઠેરવ્યું કે સુરતની એપેલેટ કોર્ટે કાયદાકીય ભૂલ કરી હતી.
2. હાઈકોર્ટે સુરત કોર્ટનો હુકમ રદ કર્યો અને માંડવી કોર્ટનો (જેમાં દાવો રદ કરાયો હતો) ચુકાદો પુનઃસ્થાપિત કર્યો.
3. પરિણામે, વસિયતનામું માન્ય રહ્યું અને મિલકત વિભાજનની માંગણી ફગાવી દેવામાં આવી.

આ ચુકાદો સ્પષ્ટ કરે છે કે જ્યારે વસિયતનામું યોગ્ય રીતે સાબિત થાય અને મિલકત સ્વ-અર્જિત હોય, ત્યારે અન્ય વારસદારો તેમાં હિસ્સો માંગી શકતા નથી.

સમજૂતી:

આ કાનૂની વિવાદમાં મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે શું મૃતક દિવાલા ગૌસાએ કરેલું વસિયતનામું માન્ય છે અને શું મિલકત સંયુક્ત કુટુંબની હતી. ટ્રાયલ કોર્ટે પ્રતિવાદીની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો, પરંતુ પ્રથમ એપેલેટ કોર્ટે તેને ઉલટાવીને વાદિને અડધો હિસ્સો આપ્યો હતો. છેવટે, ગુજરાત હાઈકોર્ટે ઠેરવ્યું કે પ્રથમ એપેલેટ કોર્ટે કાયદા અને હકીકતોમાં ભૂલ કરી હતી, તેથી હાઈકોર્ટે નીચલી કોર્ટનો દાવો રદ કરવાનો આદેશ યથાવત રાખ્યો અને વસિયતનામાના આધારે પ્રતિવાદીનો પક્ષ માન્ય રાખ્યો છે.  

પેરેગ્રાફ ૨૩-૩૫ (હાઈકોર્ટનું વિશ્લેષણ):

હાઈકોર્ટે બંને પક્ષકારોના પુરાવા અને એપેલેટ કોર્ટના નિર્ણયની તપાસ કરી:

• હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના એ નિર્ણયને પુનઃસ્થાપિત કર્યો કે વિવાદિત મિલકત દિવાલા ગૌસાની સ્વ-અર્જિત મિલકત હતી, ન કે સંયુક્ત કૌટુંબિક મિલકત.
• દિવાલા ગૌસાએ સ્વ-અર્જિત મિલકતનું વસિયતનામું કરવાની સત્તા હતી.
• હાઈકોર્ટે એ નોંધ્યું કે અખા દિવાલા લગ્ન પછી સુરત છોડીને ગામ ઘંટોલીમાં રહેતા હતા.
• દિવાલા ગૌસાના પૌત્ર (સોનાજી) એ તેમનું ધ્યાન રાખ્યું હોવાથી, તેઓએ મિલકત સોનાજીને આપી.
• હાઈકોર્ટે ઠેરવ્યું કે વસિયતનામાના સાક્ષીઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી, અને લખનારને તપાસવાની જરૂર નથી.

પેરેગ્રાફ ૩૬-૩૭.૩ (અંતિમ આદેશ)

ગુજરાત હાઈકોર્ટે ઠેરવ્યું કે પ્રથમ એપેલેટ કોર્ટે કાયદા અને હકીકતોમાં ભૂલ કરી હતી.

• હાઈકોર્ટે સુરત કોર્ટનો ૧૭ નવેમ્બર ૧૯૮૧ ના ચુકાદા અને ડિક્રીને રદ કર્યો.
• તેમણે ટ્રાયલ કોર્ટના ૩૧ ડિસેમ્બર ૧૯૮૦ ના નિર્ણયને પુનઃસ્થાપિત કર્યો, જેમાં મૂળ વાદિનો મિલકત વિભાજનનો દાવો રદ કરવામાં આવ્યો હતો.
• કેસમાં કોઈ ખર્ચો ચૂકવવાની જરૂર નથી.
• આ સેકન્ડ અપીલમાં જરૂરી ડિક્રી દોરવામાં આવે છે.
• આ ચુકાદાની નકલ અને રેકોર્ડ અને પ્રોસીડિંગ્સ ટ્રાયલ કોર્ટને પરત કરવામાં આવે છે.