ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ, 2003: સેક્શન 47 હેઠળ સિક્યોરિટી ડિપોઝિટના કાયદાકીય પાસાઓ

વીજ પુરવઠા માટે સુરક્ષા અનામત મેળવવાની વિતરણ લાયસન્સધારકની સત્તા

આ કાયદાકીય જોગવાઈ વીજળી વિતરણ કરતી કંપનીઓ (Distribution Licensees) ને ગ્રાહકો પાસેથી વીજળીના વપરાશ અને સાધન-સામગ્રી માટે સુરક્ષા અનામત (Security Deposit) માંગવાની સત્તા આપે છે. જો ગ્રાહક આ સુરક્ષા આપવામાં નિષ્ફળ જાય, તો કંપનીને વીજ પુરવઠો આપવાનો ઇનકાર કરવાની અથવા કાપી નાખવાની સત્તા મળે છે.  

​હુકમ નંબર/કલમ: કલમ 47, ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ, 2003  

​કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

​ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટની કલમ 43 હેઠળ જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ વીજ પુરવઠાની માંગ કરે છે, ત્યારે વિતરણ લાયસન્સધારકે તેને વીજળી પૂરી પાડવી પડે છે. જોકે, કંપનીના આર્થિક હિતોના રક્ષણ માટે કલમ 47 કંપનીને ગ્રાહક પાસેથી વ્યાજબી સિક્યોરિટી લેવાની મંજૂરી આપે છે જેથી ભવિષ્યના લેણાં સુરક્ષિત કરી શકાય.  

​કાનૂની મુદ્દાઓ

• ​શું વીજ કંપની ગ્રાહક પાસે સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ માંગી શકે?  
• ​સિક્યોરિટી ન આપવાના સંજોગોમાં વીજ કંપનીની સત્તાઓ શું છે?  
• ​શું સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ પર વ્યાજ મળવાપાત્ર છે?  
• ​કયા સંજોગોમાં સિક્યોરિટી લેવાની જરૂર નથી?  

​મહત્વના અવલોકનો

​સિક્યોરિટીનો હેતુ: વીજળીના વપરાશ અને ઇલેક્ટ્રિક લાઇન, પ્લાન્ટ કે મીટર જેવા સાધનો પૂરા પાડવા બદલ થતી ચૂકવણીની સુરક્ષા માટે આ અનામત જરૂરી છે.  

​નોટિસનો સમયગાળો: જો અગાઉ આપેલી સિક્યોરિટી અપૂરતી જણાય, તો કંપનીએ ગ્રાહકને 30 દિવસની નોટિસ આપીને નવી સિક્યોરિટી માંગવી પડે છે.  

​વ્યાજ અને રિફંડ: લાયસન્સધારકે આ સિક્યોરિટી પર સ્ટેટ કમિશન દ્વારા નિર્ધારિત બેંક રેટ મુજબ વ્યાજ ચૂકવવું ફરજિયાત છે અને ગ્રાહકની વિનંતી પર તે રિફંડ પણ કરવી પડે છે.  

​પ્રી-પેમેન્ટ મીટરનો અપવાદ: જો કોઈ ગ્રાહક પ્રી-પેમેન્ટ મીટર (પહેલા પૈસા ભરીને વીજળી વાપરવી) દ્વારા વીજળી લેવા તૈયાર હોય, તો કંપની તેની પાસે વીજ વપરાશ માટેની સુરક્ષા અનામત માંગી શકતી નથી.  

​અંતિમ ચુકાદો (નિષ્કર્ષ)

​કલમ 47 સ્પષ્ટ કરે છે કે વીજ કંપની પાસે સિક્યોરિટી માંગવાનો કાયદેસરનો અધિકાર છે. જો ગ્રાહક સિક્યોરિટી નથી આપતો, તો કંપની વીજ પુરવઠો આપવાનું બંધ કરી શકે છે. જોકે, આ કાયદો ગ્રાહકને તેના જમા કરેલા નાણાં પર વ્યાજ મેળવવાનો અને પ્રી-પેમેન્ટ મીટરનો વિકલ્પ પસંદ કરીને સિક્યોરિટીમાંથી મુક્તિ મેળવવાનો પણ અધિકાર આપે છે.  

​મુદ્દા વાઈઝ વિગતવાર સમજૂતી

​1. સિક્યોરિટી માંગવાની સત્તા

કોઈપણ વ્યક્તિ જ્યારે વીજળીની માંગ કરે છે, ત્યારે વિતરણ લાયસન્સધારક નિયમો મુજબ વ્યાજબી સિક્યોરિટી માંગી શકે છે. આ સિક્યોરિટી વીજ વપરાશના બિલો અથવા ઇલેક્ટ્રિક લાઇન અને મીટર પૂરા પાડવાના ખર્ચ પેટે લેવામાં આવે છે. જો આ સિક્યોરિટી ન આપવામાં આવે, તો કંપની વીજળી આપવાનો ઇનકાર કરી શકે છે.  

​સાર: વીજ કંપની સેવાની સુરક્ષા માટે ગ્રાહક પાસે અગાઉથી નાણાં માંગી શકે છે.  

​2. અપૂરતી સિક્યોરિટી અને નોટિસ

જો ગ્રાહકે સિક્યોરિટી ન આપી હોય અથવા આપેલી સિક્યોરિટી રદબાતલ કે અપૂરતી થઈ ગઈ હોય, તો કંપની લેખિત નોટિસ આપી શકે છે. ગ્રાહકને આ નોટિસ મળ્યાના 30 દિવસની અંદર જરૂરી સિક્યોરિટી જમા કરાવવાની તક આપવામાં આવે છે.  

​સાર: સિક્યોરિટી અપૂરતી હોય તો કંપનીએ ફરજિયાત 30 દિવસની નોટિસ આપવી પડે છે.  

​3. પુરવઠો બંધ કરવાની સત્તા

જો 30 દિવસની નોટિસ આપવા છતાં ગ્રાહક સિક્યોરિટી જમા નથી કરાવતો, તો લાયસન્સધારક તે ગ્રાહકનો વીજ પુરવઠો ત્યાં સુધી બંધ કરી શકે છે જ્યાં સુધી તે નાણાં જમા ન થાય.  

​સાર: સિક્યોરિટી ન ભરનાર ગ્રાહકની વીજળી કાપવાનો કંપનીને અધિકાર છે.  

​4. વ્યાજની ચૂકવણી અને પ્રી-પેમેન્ટ મીટર

કંપનીએ ગ્રાહકની સિક્યોરિટી પર બેંક રેટ મુજબ વ્યાજ ચૂકવવું પડે છે. વધુમાં, જો ગ્રાહક પ્રી-પેમેન્ટ મીટર લે છે, તો તેણે વીજ વપરાશ માટે સિક્યોરિટી આપવાની જરૂર રહેતી નથી.  

​સાર: ગ્રાહકને સિક્યોરિટી પર વ્યાજ મળે છે અને પ્રી-પેમેન્ટ મીટર દ્વારા તે સિક્યોરિટી બચાવી શકે છે.  

​એક પેરેગ્રાફમાં સમજૂતી

​ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ, 2003 ની કલમ 47 વીજ વિતરણ કંપનીઓ અને ગ્રાહકો વચ્ચેના નાણાકીય વ્યવહારોમાં સંતુલન જાળવે છે. તે કંપનીને વીજળી અને સાધનોના પેમેન્ટની સુરક્ષા માટે સિક્યોરિટી લેવાની કાનૂની સત્તા આપે છે, અને જો ગ્રાહક તેમાં નિષ્ફળ જાય તો 30 દિવસની નોટિસ આપી પુરવઠો કાપવાની છૂટ આપે છે. સામે પક્ષે, આ કલમ ગ્રાહકના હિતોનું રક્ષણ કરતા જણાવે છે કે સિક્યોરિટી પર વ્યાજ આપવું પડશે અને જો ગ્રાહક પ્રી-પેમેન્ટ મીટર અપનાવે તો તેની પાસે સિક્યોરિટી માંગી શકાશે નહીં