રાહુલ કુમાર વિરુદ્ધ દીપિકા ગુપ્તા: વૈવાહિક સંબંધોમાં ક્રૂરતાના પુરાવા અને છૂટાછેડાની મંજૂરી

 ક્રૂરતા અને દહેજ ઉત્પીડનના આધારે લગ્નવિચ્છેદનો કાનૂની વિવાદ

ઝારખંડ હાઈકોર્ટે ફેમિલી કોર્ટના તે આદેશને માન્ય રાખ્યો છે જેમાં પતિ દ્વારા કરવામાં આવેલી શારીરિક અને માનસિક ક્રૂરતા તેમજ અનૈતિક સંબંધોના આરોપોને ધ્યાનમાં રાખીને લગ્નવિચ્છેદ (છૂટાછેડા) મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા.  

કોર્ટનું નામ: ઝારખંડ હાઈકોર્ટ, રાંચી  

હુકમ નંબર: F.A. No. 233 of 2025  

તારીખ: 04.05.2026  

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

રાહુલ કુમાર (અપીલકર્તા) અને દીપિકા ગુપ્તા (પ્રતિવાદી) ના લગ્ન ૨૩ એપ્રિલ ૨૦૨૧ ના રોજ હિંદુ રીતિ-રિવાજ મુજબ થયા હતા. લગ્ન પછી તરત જ, દીપિકાને દહેજ માટે શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. દીપિકાએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેના પતિના તેની ભાભી સાથે અનૈતિક સંબંધો હતા, અને જ્યારે તેણે વિરોધ કર્યો ત્યારે તેને રૂમમાં પૂરી દઈને માર મારવામાં આવ્યો હતો. વારંવારના શારીરિક હુમલાને કારણે તેની ગર્ભાવસ્થા પણ નષ્ટ થઈ ગઈ હતી, જેના પગલે તેણે છૂટાછેડા માટે અરજી કરી હતી.  

કાનૂની મુદ્દાઓ

• શું પ્રતિવાદી-પત્ની હિંદુ લગ્ન અધિનિયમ, ૧૯૫૫ની કલમ ૧૩(૧) (i-a) હેઠળ ક્રૂરતાના આધારે લગ્નવિચ્છેદની ડિક્રી મેળવવા માટે હકદાર છે?  
• શું ફેમિલી કોર્ટે અપીલકર્તા-પતિને ૬ લાખ રૂપિયાનું ભરણપોષણ (Alimony) ચૂકવવાનો જે આદેશ આપ્યો છે તે યોગ્ય છે?  

મહત્વના અવલોકનો

ક્રૂરતાની સાબિતી: કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે પત્નીની જુબાની સુસંગત છે અને તેમાં ક્રૂરતા, કેદ અને હુમલાની ચોક્કસ ઘટનાઓનું વર્ણન છે.  

સમાધાનનો નિષ્ફળ પ્રયાસ: અગાઉ થયેલા સમાધાન બાદ પણ પતિએ ક્રૂર વર્તન ચાલુ રાખ્યું હતું, જે દર્શાવે છે કે વૈવાહિક સંબંધો સુધરવાની શક્યતા નથી.  

અનૈતિક સંબંધોના આરોપો: પતિના તેની ભાભી સાથેના સંબંધોના ગંભીર આરોપો અને પત્ની પરના હુમલાને કારણે લગ્નનું બંધન તૂટી ગયું હોવાનું જણાય છે.  

અંતિમ ચુકાદો

ઝારખંડ હાઈકોર્ટે ફેમિલી કોર્ટના છૂટાછેડાના નિર્ણયને બહાલ રાખ્યો છે. કોર્ટે ઠેરવ્યું કે પત્ની પર થયેલી ક્રૂરતા સાબિત થાય છે અને પતિએ તેને ૬ લાખ રૂપિયા કાયમી ભરણપોષણ તરીકે ચૂકવવાના રહેશે.  

મુદ્દા વાઈઝ વિગતવાર સમજૂતી

૧. ક્રૂરતા અને અત્યાચારની વિગતો

દીપિકા ગુપ્તાએ જુબાની આપી હતી કે લગ્નના થોડા સમય બાદ જ તેને ઘરકામ માટે નોકરણીની જેમ રાખવામાં આવતી અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવતો હતો. પતિ અને તેના સાસરિયાઓ દ્વારા ફોર-વ્હીલરની માંગણી કરવામાં આવી હતી. જ્યારે પત્નીએ પતિના ગેરકાયદેસર સંબંધો જોયા, ત્યારે તેને માર મારવામાં આવ્યો અને છેવટે તેને ઘરની બહાર કાઢી મૂકવામાં આવી.  

સાર: સાસરિયા પક્ષ દ્વારા દહેજની માંગ અને શારીરિક હિંસાને કારણે પત્નીનું જીવવું મુશ્કેલ બની ગયું હતું.  

૨. કાયદાકીય સમાધાન અને ભંગ

વર્ષ ૨૦૨૨ માં એક ફરિયાદ કેસમાં સમાધાન થયું હતું, જેમાં પતિએ પત્નીને માર ન મારવાની અને ગાળો ન આપવાની ખાતરી આપી હતી. આ શરતે પત્ની પાછી સાસરે ગઈ હતી, પરંતુ છ મહિનામાં ફરીથી શારીરિક હુમલો થતા પત્નીની ગર્ભાવસ્થા નષ્ટ થઈ અને તેને ફરીથી કાઢી મૂકવામાં આવી.  

સાર: પતિએ કાયદાકીય સમાધાનની શરતોનું ઉલ્લંઘન કર્યું અને ફરીથી ક્રૂરતા આચરી હતી.  

૩. ભરણપોષણ અને આર્થિક જવાબદારી

ફેમિલી કોર્ટે પત્નીની સુરક્ષા અને ભવિષ્ય માટે ૬ લાખ રૂપિયાની રકમ નક્કી કરી હતી. અપીલકર્તા-પતિએ દલીલ કરી હતી કે પત્ની ખાનગી શાળામાં શિક્ષિકા તરીકે કામ કરે છે, પરંતુ કોર્ટે નોંધ્યું કે માત્ર આવક હોવી એ ભરણપોષણ નકારવાનું કારણ બની શકે નહીં.  

સાર: પત્નીની આર્થિક સ્થિતિ ગમે તે હોય, ક્રૂરતાના કિસ્સામાં પતિ તેની ભરણપોષણની જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ શકતો નથી.  

એક પેરેગ્રાફમાં સમજૂતી

આ કેસ મુખ્યત્વે હિંદુ લગ્ન અધિનિયમ હેઠળ 'ક્રૂરતા' (Cruelty) ના મુદ્દા પર આધારિત છે, જેમાં પત્નીએ પતિના અનૈતિક સંબંધો અને દહેજની માંગણીના વિરોધમાં શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ સહન કર્યો હતો. કોર્ટે માન્યું કે જ્યારે વૈવાહિક જીવનમાં શારીરિક હિંસા એટલી હદે વધી જાય કે ગર્ભાવસ્થા પણ ન ટકી શકે, ત્યારે તે સંબંધો જાળવી રાખવા અશક્ય બને છે. આથી, કોર્ટે પત્નીને ન્યાય આપતા છૂટાછેડા અને આર્થિક વળતર બંને મંજૂર કર્યા છે.