ગુજરાત હાઇકોર્ટનો સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો: ન્યાયિક અધિકારી સામેની ખાતાકીય તપાસ અને અદાલતની અવમાનના

ખાતાકીય તપાસ માટે ફરિયાદનું સોગંદનામું અનિવાર્ય નથી: ગુજરાત હાઇકોર્ટનો મહત્વનો નિર્ણય

સેવાન્વિત એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ સામે શરૂ કરાયેલી ખાતાકીય તપાસ, સસ્પેન્શન ઓર્ડર અને લેખિત રજૂઆતમાં હાઇકોર્ટના વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશ સામે કરાયેલા આક્ષેપો અંગે ફોજદારી અદાલતની અવમાનના (Criminal Contempt) નો મામલો.  

મૂળભૂત વિગતો

કોર્ટનું નામ: ગુજરાત હાઇકોર્ટ, અમદાવાદ  

હુકમ નંબર: R/Special Civil Application No. 5112 of 2026  

ચુકાદાની તારીખ: 08/05/2026  

પીઠ (Coram): માનનીય ન્યાયમૂર્તિ એન. એસ. સંજય ગૌડા અને માનનીય ન્યાયમૂર્તિ જે. એલ. ઓડેદરા  

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

અરજદાર, જેઓ એક સેવાન્વિત એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ છે, તેમને ૧૬.૧૨.૨૦૨૪ ના રોજ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા અને ૨૫.૦૧.૨૦૨૫ ના રોજ તેમની સામે ૬ ગંભીર આરોપો ધરાવતી ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી. આરોપોમાં કોર્ટના કર્મચારીઓનો દુરુપયોગ, સીસીટીવી કેમેરા બ્લોક કરવા, અને કોર્ટ સમય દરમિયાન ફોનનો ઉપયોગ કે પ્રાર્થના કરવી વગેરેનો સમાવેશ થતો હતો. અરજદારે આ ખાતાકીય તપાસ અને સસ્પેન્શનને રદ કરવા હાઇકોર્ટમાં પિટિશન દાખલ કરી હતી. દરમિયાન, ચુકાદો અનામત રખાયા બાદ અરજદારે પોતાના વકીલોની સલાહ વિના સીધા જ કોર્ટ માસ્ટરને એક સોગંદનામું સોંપ્યું, જેમાં હાઇકોર્ટના વરિષ્ઠ જજ સામે પક્ષપાતના આક્ષેપો કર્યા હતા.  

ટૂંકો સાર: એક ન્યાયિક અધિકારીએ પોતાના વકીલોને અંધારામાં રાખીને હાઇકોર્ટના વરિષ્ઠ જજ સામે પૂર્વગ્રહના આક્ષેપો કરતું સોગંદનામું રજૂ કર્યું, જે કેસનો મુખ્ય વળાંક બન્યો.  

કાનૂની મુદ્દાઓ

૧. શું મંત્રાલયની માર્ગદર્શિકા (Guidelines) મુજબ સોગંદનામા સાથેની લેખિત ફરિયાદ વિના ન્યાયિક અધિકારી સામે ખાતાકીય તપાસ શરૂ કરી શકાય?

૨. શું ચાર્જશીટની અસ્પષ્ટતાના આધારે તપાસ પ્રક્રિયા અધવચ્ચેથી રદ થઈ શકે?

૩. શું અરજદાર દ્વારા લેખિત રજૂઆતમાં વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશ સામે કરાયેલા આક્ષેપો 'ફોજદારી અદાલતની અવમાનના' (Criminal Contempt) ની વ્યાખ્યામાં આવે છે?  

ટૂંકો સાર: કોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે શું વહીવટી વડા તરીકે હાઇકોર્ટ પાસે ફરિયાદ વિના તપાસની સ્વાયત્ત સત્તા છે અને ન્યાયાધીશ સામેના આક્ષેપો ગુનાહિત અવમાનના છે કે નહીં.  

વધુ માહિતી માટે ડાઉનલોડ કરો.Application:- 

મહત્વના અવલોકનો

શિસ્ત વિષયક સત્તા (Rule 9(2)): ગુજરાત સિવિલ સર્વિસીસ રૂલ્સ, ૧૯૭૧ હેઠળ શિસ્તભંગની કાર્યવાહી કરવા માટે માત્ર સક્ષમ સત્તાધિકારીનો 'અભિપ્રાય' (Formation of Opinion) જ પૂરતો છે. તેના માટે કોઈ લેખિત કે મૌખિક ફરિયાદ હોવી અનિવાર્ય શરત નથી.  

માર્ગદર્શિકાની મર્યાદા: કાયદા મંત્રાલયની ૨૦૧૪ ની જે માર્ગદર્શિકા (સોગંદનામા સાથેની ફરિયાદ) છે, તે માત્ર સામાન્ય વકીલો કે અસીલો દ્વારા થતી અરજીઓ માટે છે, જેથી ન્યાયિક અધિકારીઓનું રક્ષણ થાય. હાઇકોર્ટ જ્યારે પોતાના સ્તરે માહિતી મેળવી તપાસ કરે ત્યારે આ નિયમ આડો આવી શકે નહીં.  

ન્યાયતંત્રને બદનામ કરવાનો પ્રયાસ: ન્યાયિક અધિકારી પોતે કાયદાના જાણકાર હોવા છતાં, હાઇકોર્ટના વરિષ્ઠ જજ અન્ય જુનિયર જજોને પ્રભાવિત કરી શકે છે તેવું લખાણ લખવું એ ન્યાયતંત્રની સત્તાને નીચી દેખાડવાનો અને વહીવટમાં અવરોધ ઊભો કરવાનો ગંભીર પ્રયાસ છે.  

ટૂંકો સાર: હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઉચ્ચ ન્યાયિક સંસ્થા પાસે શિસ્ત જાળવવાની સંપૂર્ણ અને સ્વતંત્ર સત્તા છે, અને ન્યાયતંત્ર પર આક્ષેપો કરીને કોઈ અધિકારી બચી શકે નહીં.  

અંતિમ ચુકાદો

માનનીય હાઇકોર્ટે એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજની તપાસ રદ કરવાની અરજીને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી (DISMISSED) છે. આ સાથે, કોર્ટે અરજદારના સોગંદનામાના પેરેગ્રાફ-૨ માં કરાયેલા આક્ષેપોને ગંભીર ગણીને તેમની સામે ફોજદારી અદાલતની અવમાનના (Criminal Contempt) ની કાર્યવાહી શરૂ કરવા માટે તમામ કાગળો સંબંધિત કન્ટેમ્પ્ટ રોસ્ટર ધરાવતી ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ મોકલવાનો આદેશ કર્યો છે. અરજદારને આગામી મુદત ૧૫/૦૬/૨૦૨૬ ના રોજ કોર્ટ સમક્ષ વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહેવા હુકમ કરાયો છે.  

ટૂંકો સાર: અરજી રદ કરવામાં આવી છે અને ન્યાયતંત્રની ગરિમાને ઠેસ પહોંચાડવા બદલ જજ સાહેબ સામે જ હવે કન્ટેમ્પ્ટનો નવો કેસ ચલાવવામાં આવશે.  

એક પેરેગ્રાફમાં સમજૂતી

આ કેસ સ્પષ્ટ કરે છે કે કાયદા અને શિસ્તના નિયમો સામાન્ય કર્મચારીઓ જેટલા જ ઉચ્ચ ન્યાયિક અધિકારીઓને પણ લાગુ પડે છે. હાઇકોર્ટ પોતાના વહીવટી ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ કોઈપણ ગેરરીતિ સામે સ્વતંત્ર તપાસ કરી શકે છે અને તેના માટે કોઈ બાહ્ય ફરિયાદની રાહ જોવી જરૂરી નથી. પોતાની સામેની તપાસથી બચવા માટે ન્યાયતંત્ર પર જ પક્ષપાતનો આરોપ લગાવવો એ આત્મઘાતી પગલું સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે અદાલતો પોતાની ગરિમા અને જનતાના વિશ્વાસને ટકાવી રાખવા માટે પોતાના જ અધિકારીઓ સામે પણ કડક હાથે કન્ટેમ્પ્ટની કાર્યવાહી કરવાની સત્તા ધરાવે છે.