જન્મ-મરણના પ્રમાણપત્રમાં સુધારાની પ્રક્રિયાનું સરળીકરણ અને ડિજિટલાઈઝેશન

અરજદારોને ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા જાતે ભૂલ સુધારવાની સત્તા આપતો વહીવટી નિર્ણય 

જન્મ કે મરણના રજિસ્ટ્રેશન વખતે થતી માનવીય ભૂલોને સુધારવા માટે નાગરિકોને હોસ્પિટલ સ્તરના પોર્ટલ અને એસએમએસ/ઈમેલ એલર્ટ દ્વારા સ્વનિર્ભર બનાવવાની નૂતન વહીવટી પહેલ.

કોર્ટનું નામ / ઓથોરિટી : આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ, ગાંધીનગર (ગુજરાત સરકાર) અને મુખ્ય રજિસ્ટ્રાર (જન્મ અને મરણ), ભારત સરકાર |

હુકમ / જાહેરનામા નંબર : વહીવટી પરિપત્ર (નમૂનારૂપ: સર્ક્યુલર/RBD/2026/ડિજિટલ-૧) 

તારીખ : ૨૭ મે, ૨૦૨૬ (ન્યૂઝ રિપોર્ટના સંદર્ભે) 

 કેસની પૃષ્ઠભૂમિ (Case Background)

અત્યાર સુધી જન્મ કે મરણના પ્રમાણપત્રમાં નામ, સ્પેલિંગ અથવા તારીખ જેવી વિગતોમાં કોઈ ભૂલ રહી જાય, તો નાગરિકોએ સરકારી કચેરીઓ, મામલતદાર અથવા નગરપાલિકાના ધક્કા ખાવા પડતા હતા. આ પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ અને સમય માંગી લે તેવી હતી. આ સમસ્યાના કાયમી નિવારણ માટે, ગુજરાત રાજ્યના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા ભારત સરકારના મુખ્ય રજિસ્ટ્રાર (જન્મ અને મરણ) ના વેબ પોર્ટલ સાથે સંકલન કરીને એક નવી ઓનલાઈન સિસ્ટમ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. હોસ્પિટલમાં રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમમાં જ આ પોર્ટલનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે જેથી પ્રારંભિક તબક્કે જ ભૂલો સુધારી શકાય.

કાનૂની મુદ્દાઓ (Legal Issues Involved)

નાગરિકોના અધિકારોનું સરળીકરણ: 'જન્મ અને મરણ નોંધણી અધિનિયમ' (Registration of Births and Deaths Act) અંતર્ગત ડેટાની ચોકસાઈ જાળવવી અને તેમાં નાગરિકો માટે સુધારાની પ્રક્રિયા સુલભ બનાવવી.

ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને પારદર્શિતા: વહીવટી પ્રક્રિયાઓનું વિકેન્દ્રીકરણ કરીને નાગરિકોને સીધી સત્તા (Empowerment) આપવી, જેથી ભ્રષ્ટાચાર અને વહીવટી વિલંબ અટકાવી શકાય.

મહત્વના અવલોકનો (Important Observations)

ત્વરિત જાણકારી (Real-time Alerts): હોસ્પિટલમાં જન્મ કે મરણની નોંધણી થતાંની સાથે જ અરજદારના રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર એસએમએસ (SMS) અને ઈમેલ દ્વારા ત્વરિત સૂચના મોકલવામાં આવશે.

સ્વ-સુધારણાની તક (Self-Correction Feature): જો મોકલવામાં આવેલી વિગતોમાં સગા-સંબંધીઓ કે ઓપરેટર દ્વારા કોઈ ભૂલ થઈ હોય, તો અરજદાર સરકારી કચેરીએ ગયા વિના પોર્ટલના માધ્યમથી જાતે જ ઓનલાઈન સુધારો કરી શકશે.

 કેન્દ્રીય પોર્ટલ સાથે જોડાણ: તમામ કામગીરી હવે ભારત સરકારના મુખ્ય રજિસ્ટ્રાર દ્વારા તૈયાર કરાયેલા સેન્ટ્રલાઈઝ્ડ વેબ પોર્ટલ પર તબદીલ કરવામાં આવી રહી છે, જે ડેટા સુરક્ષા અને એકરૂપતા લાવશે.

અંતિમ ચુકાદો / વહીવટી આદેશ (Final Decision)

સરકારના આ નિર્ણય મુજબ, હવે તમામ હોસ્પિટલોમાં આ રજિસ્ટ્રેશન પોર્ટલ કાર્યરત કરી દેવામાં આવ્યું છે. નાગરિકોએ હવે નાની ભૂલો માટે કાનૂની એફિડેવિટ કે લાંબી કચેરી પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવું નહીં પડે. ડિજિટલ વેરિફિકેશન જ અંતિમ ગણાશે.

 મુદ્દા વાઈઝ વિગતવાર સમજૂતી અને સાર

૧. નવી રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમનો પ્રારંભ

ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા હોસ્પિટલ કક્ષાએ જ ઓનલાઈન રજિસ્ટ્રેશન પોર્ટલ સક્રિય કરવામાં આવ્યું છે. બાળકનો જન્મ થાય ત્યારે હોસ્પિટલ સ્ટાફ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવતી વિગતો સીધી કેન્દ્રીય પોર્ટલ પર જશે.

ટૂંકો સાર: હોસ્પિટલોમાં જ ઓનલાઈન પોર્ટલ શરૂ થવાથી જન્મ-મરણની નોંધણી પ્રક્રિયા ડિજિટલ અને ઝડપી બની છે.

૨. એસએમએસ અને ઈમેલ દ્વારા એલર્ટ સિસ્ટમ

જેવી હોસ્પિટલમાં કોઈ જન્મ કે મરણની એન્ટ્રી થશે, કે તરત જ સિસ્ટમ દ્વારા અરજદારના ફોન પર વિગતો સાથેનો એસએમએસ અને ઈમેલ મોકલવામાં આવશે. આનાથી અરજદારને લાઈવ ડેટા વેરિફિકેશન કરવાની તક મળશે.

ટૂંકો સાર: ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી નાગરિકોને તેમની નોંધણી અંગે ત્વરિત એસએમએસ અને ઈમેલ દ્વારા માહિતગાર કરવામાં આવશે.

 ૩. અરજદારને જાતે જ ભૂલ સુધારવાની સત્તા

જો એસએમએસ કે ઈમેલમાં મળેલી વિગતોમાં કોઈ સ્પેલિંગ કે નામની ભૂલ જણાય, તો અરજદારે સરકારી ઓફિસોના ધક્કા ખાવાની જરૂર નથી. તેઓ પોર્ટલ પર લૉગિન કરીને આ ભૂલ જાતે જ સુધારી શકશે.

ટૂંકો સાર: નાની-મોટી વહીવટી ભૂલો માટે હવે કચેરીઓના ધક્કા ખાવાને બદલે અરજદાર જાતે ઓનલાઈન સુધારો કરી શકશે.

૪. કેન્દ્રીય પોર્ટલ પર ડેટા માઈગ્રેશન

ગુજરાત સરકારની આ તમામ કામગીરી ભારત સરકારના મુખ્ય રજિસ્ટ્રાર (જન્મ અને મરણ) દ્વારા બનાવવામાં આવેલા રાષ્ટ્રીય વેબ પોર્ટલ સાથે જોડવામાં આવી રહી છે, જેથી સમગ્ર દેશમાં ડેટા પ્રમાણભૂત રહે.

ટૂંકો સાર: ડેટા ટ્રાન્સફરની આ પ્રક્રિયા રાષ્ટ્રીય સ્તરના પોર્ટલ સાથે જોડાઈને વહીવટી એકરૂપતા લાવશે.

 એક પેરેગ્રાફમાં સમગ્ર બાબતની સમજૂતી

ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા નાગરિક સુવિધામાં મોટો વધારો કરતા જન્મ અને મરણના પ્રમાણપત્રની ડિજિટલ પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવામાં આવી છે. આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, હોસ્પિટલમાં નોંધણી થતાં જ અરજદારને મોબાઈલ અને ઈમેલ પર એલર્ટ મળશે, અને જો તેમાં કોઈ ભૂલ હશે તો નાગરિકો સરકારી કચેરીઓના ધક્કા ખાધા વિના કેન્દ્રીય પોર્ટલના માધ્યમથી ઓનલાઈન જાતે જ તે ભૂલ સુધારી શકશે. આ પગલું પેપરલેસ ગવર્નન્સ અને નાગરિક કેન્દ્રીય સેવાઓ (Citizen-Centric Services) તરફનું એક પ્રશંસનીય કદમ છે જે કાનૂની અને વહીવટી પ્રક્રિયાના ભારણને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડશે.

*નોંધ: આ ન્યૂઝ રિપોર્ટ ન્યાયિક ચુકાદા અંગે નહીં, પરંતુ ગુજરાત સરકારના વહીવટી અને ડિજિટલ ગવર્નન્સના નિર્ણય અંગેનો હોવાથી, તેને કાનૂની સંદર્ભ આપવા માટે 'જાહેર હિત/વહીવટી સુધારા'ના કાનૂની માળખામાં ઢાળીને પ્રસ્તુત કરવામાં આવ્યો છે.*